पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 206, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । (१९१)
यत्नादपि कः पश्येच्छिखिनामाहारनिःसरणमार्गम् ।
यदि जलदध्वनिमुदितास्त एव मूढा न नृत्येयुः ॥ ४४२ ॥
यत्नसेभी मोरोंके भोजनके ( बीट ) निकलनेके मार्गको कौन देख सक्ता है यदि मेघकी ध्वनिसे प्रसन्नहुए वेही मूढ न नृत्य करें ॥ ४४२ ॥
यदि त्वं स्वामिनं एनां दशां नयसि तदस्मद्विधस्य का गणना । तस्मात् मम आसन्नेन भवता न भाव्यम् । उक्तञ्च-
जो तू स्वामीको इस दशामें प्राप्त करता है सो फिर हम सरीकोंकी क्या गणना है ! इस कारण मेरे समीपमें तुमको रहना उचित नहीं है । कहा है-
तुलां लोहसहस्रस्य यत्र खादन्ति मूषिकाः ।
राजँस्तत्र हरेच्छ्येनो बालकं नात्र संशयः ॥ ४४३ ॥”
जहा सहस्रलोहकी तुलाको चूहे खाजाते हैं हे राजन् ! वहीं बालकको श्येन लेजाता है इसमें सन्देह नहीं ॥ ४४३ ॥”
दमनक आह,—“कथमेतत् ?” सोऽब्रवीत-
दमनक बोला,—“यह कैसी कथा है ?” वह बोला-
कथा २१.
अस्ति कस्मिंश्चिदधिष्ठाने जीर्णधनो नाम वणिक्पुत्रः । स च विभवक्षयात् देशान्तरगमनमना व्यचिन्तयत् ।
किसी स्थानमें एक जीर्णधन नामवाला वणिक्पुत्र रहताथा वह धनके क्षयसे देशान्तरमें जानेकी इच्छासे विचारने लगा । कि,
“यत्र देशेऽथवा स्थाने भोगान्भुक्त्वा स्ववीर्यतः ।
तस्मिन्विभवहीनो यो वसेत्स पुरुषाधमः ॥ ४४४ ॥
जिस देश वा जिस स्थानमें अनेक भोगोंको अपने पराक्रमसे भोगे उस स्थानमें जो ऐश्वर्यहीन होकर बसे वह पुरुष नीच है ॥ ४४४ ॥
तथाच-
तैसेही-
येनाहङ्कारयुक्तेन चिरं विलसितं पुरा ।
दीनं वदति तत्रैव यः परेषां स निन्दितः ॥ ४४५ ॥”