भारतकोश
पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary

पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 533, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 533

( ५१८ ) पञ्चतन्त्रम् ।

वोऽयं मार्गः, कार्य्यवशात् एकाकी गमिष्यामि" । अथ तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा समीपस्थवाप्याः सकाशात् कर्कटम् आदाय मात्रा अभिहितः,—"वत्स ! अवश्यं यदि गन्तव्यं तदेष कर्कटोऽपि सहायः भवतु । तत् एनं गृहीत्वा गच्छ"। सोऽपि मातृवचनात् उभाभ्यां पाणिभ्यां तं संगृह्य कर्पूरपुटिकामध्ये निधाय पात्रमध्ये संस्थाप्य शीघ्रं प्रस्थितः । अथ गच्छन् ग्रीष्मोष्मणा सन्तप्तः कञ्चित् मार्गस्थं वृक्षम् आसाद्य तत्रैव प्रसुप्तः । अत्रान्तरे वृक्षकोटरात् निर्गत्य सर्पः स्तत्समीपम् आगतः । सोऽपि कर्पूरसुगन्धसहजप्रियत्वात् तं परित्यज्य वस्त्रं विदार्य्य अभ्यन्तरगतां कर्पूरपुटिकामतिलौल्यात् अभक्षयत् । सोऽपि कर्कटः तत्रैव स्थितः सन् सर्पप्राणान् अपाहरत् । ब्राह्मणोऽपि यावत् प्रबुद्धः पश्यति तावत् समीपे कृष्णसर्पो निजपार्श्वे कर्पूरपुटिकोपरि स्थितः तिष्ठति। तं दृष्ट्वा व्यचिन्तयत् ।" कर्कटेन अयं हत इति प्रसन्नो भूत्वा अब्रवीत्,—"भोः सत्यम् अभिहितं मम मात्रा यत पुरुषेण कोऽपि सहायः कार्य्यो न एकाकिना गंतव्यम्" । यतो मया श्रद्धापूरितचेतसा तद्वचनम् अनुष्ठितम्। तेनाहं कर्कटेन सर्पव्यापादनात् रक्षितः । अथवा साधु इदमुच्यते—

किसी स्थानमें ब्रह्मदत्तनामक ब्राह्मण रहता था । वह प्रयोजनसे गांवको जाने लगा तब उसकी माताने कहा,—"पुत्र ! क्यों इकल्ला जाता है ? सो कोई दूसरा सहायक खोजो" । वह बोला,—"मा ! मत डरो, यह मार्ग उपद्रवरहित है। कार्यवशसे इकल्लाही जाऊंगा" । तब उसके इस निश्चयको जानकर समीप स्थित बावड़ीमेंसे केंकडेको लाकर माताने कहा—"पुत्र ! यदि अवश्य जातेही हो तो तो यह केंकड़ाभी तुम्हारा सहायक होगा । सो इसको लेकर जाभो" वहभी माताके वचनसे दोनों हाथोंसे उसको ग्रहण कर कर्पूरकी पिटका (थैली में डाल पात्रमें रखकर शीघ्रतासे चला । तब जाते हुए गरमीकी ज्वालासे, घबड़ाकर किसी मार्गमें स्थित वृक्षको प्राप्त होकर वहां सोगया । इसी समय वृक्षकी खखोड़लमेंसे निकल कर सर्प उसके समीप आया, वहभी कपूर सुगन्धको स्वभावसे प्यार करनेसे, उसे छोड वस्त्रको विदीर्ण कर भीतर धरी हुई कपूरकी पोटली अति चपलतासे भक्षण करनेलगा । वह केंकड़ा उसमें स्थित