प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

चतुर्थोऽङ्कः १६३ राजा—एवमेतत् । तद्भवतु । स्वाभीष्टसिद्धये भगवन्तं नमस्यामः । ( रथादवतीर्य प्रविश्यावलोक्य च ) जय जय भगवन्, अमरचयचक्रचूडा- मणिश्रेणिनीराजितोपान्तपादद्वयाम्भोज, राजन्नखद्योतखद्योतकिर्मीरितस्व- र्णपीठस्फुरद्वैतविभ्रान्तिसंतानसंतप्तवन्दारुसंसारनिद्रापहारैकदक्ष, क्ष्मा- मण्डलोद्धारसंभारसंघट्टदंष्ट्राग्रकोटिस्फुरच्छैलचक्र, क्रमाक्रान्तलोकत्रय, प्रबलभुजबलोद्धृतगोवर्धनच्छत्रनिवारिताखण्डलोयोजिताकाण्डचण्डा- अमरचयचक्रम्-देवसमूहः, तस्य चूडामणिश्रेणी-मस्तकालङ्कारपरम्परा, तया नीराजितोपान्तम् कृतारार्त्तिकम् पादद्वयाम्भोजम् कमलरूपचरणयुगलम् यस्य तस्य सम्बुद्धौ अम्भोजान्तमेकं पदम् । देवगणा यस्य पादद्वयरूपमम्भोजं प्रणमन्ति तैस्तथाऽऽचर्यमाणे तन्मस्तकालङ्कारभूतमणिगणप्रभया भगवच्चरणकमलप्रान्तो नीराजित इव भवतीति कृत्येषमुत्प्रेक्षा । राजन्तः शोभमानाः ये नखाः कररुहाः तेषां द्योताः प्रकाशा एव खद्योतास्तैःकिर्मीरितं चित्रीकृतम् स्वर्णपीठम् स्वर्णमय- मासनं यस्य तादृश, इदं पीठान्तमेकं पृथक् सम्बोधनपदम् । स्फुरन्ती चिरानुवर्त्त- माना या द्वैतविभ्रान्तिः भ्रमरूपं द्वैतज्ञानं तस्य सन्तानेन परम्परया सन्तप्तानाम् पीडितानां वन्दारूणाम् स्तुतिकराणां संसारनिद्रा संसारस्वरूपोऽबोधस्तस्या अप- हारे विनाशने एकदक्ष सहायान्तरनिरपेक्षभावेन समर्थ, दक्षान्तमपरं सम्बो- धनम् , तस्य द्वैतभ्रान्तिपरम्परापतितजनानां स्तुतिपराणां संसारवासना निवर्त्तन- पटो इत्यर्थः फलति । एतेन बुद्धस्य भगवतः स्तुतिः कृता क्ष्मा पृथिवी तस्या मण्डलं वलयस्तस्य उद्धारसंभारे सलीलादुद्धरणप्रयासे यः सङ्घट्टः स्पर्शः तत्र दंष्ट्राग्रकोटौ दन्ताग्रभागे स्फुरन्ति प्रकाशमानानि शैलचक्राणि यस्य तादृश, एतेन वराहावतारः स्तुतः, स हि धरामण्डलं जले प्रलयकालिके मग्नमुद्धृतवान् , तथा- कुर्वतस्तस्य दंष्ट्राग्रभागे शैला अभासन्तेत्याशयः । उक्तश्चायमर्थः प्रकारान्तरेण गीत- गोविन्दे-‘लसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना, शशिनि कलङ्ककलेव निमग्ना' इति । क्रमेण पादविन्यासेन आक्रान्तम् लोकत्रयं येन तादृश, इयं वामनस्तुतिः राजा—यही बात है । अस्तु, अपने अभीष्ट वस्तुकी सिद्धिके लिये भगवान्‌को प्रणाम कर लें । (रथसे उतरकर प्रवेश करके तथा देखकर) जय जय भगवन्, देवगणकी चूडामणि- श्रेणीसे नीराजित पादकमलयुगलवाले, शोभमान नखकी द्युतिसे चित्रवर्ण स्वर्णपीठ, द्वैत- विभ्रमसे सन्तप्त तथा प्रगत देवगणकी संसार-वासनाको दूर करनेमे निपुण, पृथ्वीमण्डलके उद्धारप्रयासमे दन्ताग्रशोभित शैल, चरणन्याससे लोकत्रयको आक्रान्त कर लेने वाले, प्रबल भुजसे गोवर्धन उठाकर उसी गोवर्धनको छत्र बनाकर इन्द्रद्वारा आयोजित घोर वृष्टिको त्रस्त