प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)
Prabodhachandrodaya of Krishnamishra with Commentary
कृष्णमिश्र यति द्वारा
DevanagariHindipublished274 पृष्ठ
पृष्ठ 199, कुल 274 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 199
पञ्चमोऽङ्कः १८१
प्रवेशकः। ( ततः प्रविशति मनः संकल्पश्च ) मनः-( सास्रम् ) हा पुत्रकाः, क्व गताः स्थ। दत्त मे प्रियदर्शनम्। भो भोः कुमारकाः रागद्वेषमदमात्सर्यादयः, परिष्वजध्वं माम्। सीदन्ति ममाङ्गानि। हा। न कश्चिन्मां वृद्धमनाथं संभावयति। क्व गता असूया- दयः कन्यकाः। आशातृष्णाहिंसादयो वा स्नुषाः। कथं ता अपि मन्द- भाग्यस्य मे समकालमेव दैवहतकेनापहृताः। विसर्पति विषाग्निवद्दहति शर्ममर्माविध- स्तनोति भृशवेदनाः कषति सर्वकार्श्यं वपुः। विलुम्पति विवेकितां हृदि च मोहमुन्मीलय- त्यहो ग्रसति जीवितं प्रसभमेव शोकज्वरः ॥ १२ ॥
प्रियदर्शनम्-मधुरं भवदवलोकनम्। कुमारकाः-मम शिशवः। परिष्वजध्वम्- आलिङ्गत। सीदन्ति-जडभावमिव लभन्ते। अनाथम्-रक्षकशून्यम्। संभावयति- भाषणतोषणादिना प्रबोधयति। स्नुषाः-पुत्रवध्वः। मन्दभाग्यस्य-हतभाग्यस्य। समकालम्-सहैव। दैवहतकेन-नीचेन भाग्येन। अपहृताः-अन्यत्र नीताः। विसर्पतीति० एषः शोकज्वर विषाग्निवत् विषज्वालाजालतुल्यम् विसर्पति सर्वाण्य- ङ्गानि व्याप्नोति। शर्म सुखम् दहति नाशयति, मर्माणि विध्यन्तीति मर्माविधः अरुन्तुदाः भृशवेदनाः अत्यर्थपीडाः तनोति विस्तारयति, सर्वकार्श्यं सर्वैरुपायैः कर्शि- त्वा वपुः शरीरं कषति हिंसयति। विवेकिताम् धैर्यवत्ताम् विलुम्पति विघटयति, हृदि
प्रवेशक। ( मन और सङ्कल्पका प्रवेश ) मन-( रोकर ) हाय मेरे पुत्रो, तुम कहाँ गये ? मुझे अपना दर्शन दो। अरे राग, द्वेष, मदमात्सर्य आदि कुमारो, मुझसे लिपट जाओ, हाय ! कोई मुझ वृद्ध अनाथका नहीं सुनता है। असूया आदि हमारी कन्यायें कहाँ है ? आशातृष्णा आदि हमारी बहुए कहाँ हैं ? मुझ अभागेकी वह सभी भी एक साथ ही भाग्यद्वारा किस प्रकार हरली गई । शोकजनित सन्ताप विषदाहकी तरह फैल रहा है, मर्मवेधी वेदना उत्पन्न करता है शरीरको सर्वथा कृश कर रहा है, विवेकको दूर भगा रहा है और हृदयमे मोहको उत्पन्न करके हठात् जीवनको ग्रस्त कर रहा है ॥ १२ ॥