प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

षष्ठोऽङ्कः २३३ तत्र वत्सया गीतया मां तत्रागतामालोक्य ससंभ्रमं मातर्मातरिति परिरभ्योपवेशितास्मि । विदितवृत्तान्तया तया चोक्तम् । अम्ब, नात्र खेदयितव्यं मनः। ये खलु त्वामप्रमाणीकृत्य यथेष्टमसुरसत्त्वाः प्रचरि- ष्यन्ति तेषामीश्वर एव शास्ता । उक्तं च तेन भगवता तानधिकृत्य । तथा च गीतायाम्—'तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् । क्षिपाम्य- जस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु' इति । पुरुषः—( सकौतुकम् ) देवि, त्वत्प्रसादाज्ज्ञातुमिच्छामि कोऽयमीश्वरो नामेति । उपनिषत्—( सकोपमिव ) को नामात्मानमजानन्तमन्धमिव प्रत्युत्तरं दास्यति । पुरुषः—( सहर्षम् ) कथमहमात्मा पुरुषः परमेश्वरः । माम्-उपनिषदम् । ससंभ्रमम्-वेगेन । परिरभ्य-आलिङ्ग्य । विदितवृत्तान्तया- अवगतसमाचारा। खेदयितव्यम्-क्लेशनीयम् । अप्रमाणीकृत्य-मिथ्यात्वेनाना- दृत्य । असुरसत्त्वाः-आसुरीं प्रकृतिमापन्नाः । शास्ता-दण्डप्रदः । तान्-आसुरीं प्रकृतिमागतान् । द्विषतः-द्वेषयुक्तान् । क्रूरान्-निर्दयान् । नराधमान्-नीचान् । आसुरीषु योनिषु-व्याघ्रसिंहादिषु योनिषु । अजस्रम्-सततम् । क्षिपामि-जनयामि । तेषां कदाचिदपि संसारात्रिस्तारो नास्तीति भावः । त्वत्प्रसादात्-त्वदीयानुग्रहात् । आत्मानम्-स्वं रूपम् । यथाऽन्धः पृच्छेत्किंरूपोऽस्म्यहमिति तदुत्तरं न दातुं शक्यं तथैव तवापि प्रश्नः स्वविषयकतवात्प्रश्नस्येति भावः । वहाँ पर वत्सा गीता मुझे पहुँची देखकर हड़बड़ा कर उठी और उसने मातः मातः कहती हुई लिपट कर बैठाया तथा सारा समाचार सुना और कहा—मां, यहाँ हृदयको कष्ट देनेकी आवश्यकता नहीं है, जो लोग तुमको अप्रमाण मानकर आसुरी सत्त्वसे यथेष्ट आचरण करते हैं उनका शासक भगवान् ही है । भगवान्ने स्वयं उनके विषयमें कहा है—'उन द्वेषी और क्रूर नराधमोंको मैं संसारसागर के असुरोंकी अशुभ योनियोंमें डाल देता हूँ' । पुरुष—(कौतुकसे) देवि, तुम्हारी कृपासे जानना चाहता हूँ कि ईश्वर कौन है ? उपनिषद्—(कोपके साथ) कौन अपने को नहीं जानने वाले अन्धेको समझा सकेगा । पुरुष—(सहर्ष) क्या मैं पुरुष आत्मा तथा परमेश्वर रूप हूँ ।