पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

२४२ पृथ्थीराजरासौ । [ दसम समय ६२ भुजंगी ॥ कहूं अंब विद्रुम्म सीतल्ल छाया । कहूं वृक्ष वहं निच्चहं सिञ्चाया ॥ कहूं कीर कोकिल्ल नादं सुछीनं । कहूं केलि कप्पोत से बोल झीनं ॥ ४६९ ॥ कहूं बीय बिज्जौर पीयूष भारं । जुटी भूमि लुही मनौं हेम तारं ॥ कहूं दाडिमी चूव चिंचन्न चंपी । मनौं लाल * मानिक पीरोज † थप्पी ॥ ४७० ॥ कहूं सेव देवं करनं कलापं । कहूं पंष पारेव सारो अलापं ॥ कहूं नीवनाळी अकेली षजूरी । फुले काम भंडे सुछल्ले हजुरी ‡ ॥ ४७१ ॥ कई ताल तुंगे सुचंगे सुचारं । कहूं काम लषे सुदषे विचारं ॥ कहूं चंप चंपी सु कंपीय वातं । कहूं जंबु जंभीर गंभीर गातं ॥ ४७२ ॥ कहूं नागवेल्ली निवेली निवेसं । कहूं माळची घेरि भौरं सुवेसं ॥ कहूं पांडरी डार पाल्लै विचारं । कहूं सेवती सेव झंनी सुझारं § ॥ ४७१ ॥ § कहूं अष्रोटे निच्चहे तिबेली । कहूं बील विद्वाम कादंम केली § ॥ कहूं केतकी फूल दल्ली विगस्से । कहूं वंस विश्राम गंठी निकस्से ॥ ४७४ ॥ १६५ पाठान्तर :- कहुं । अब । विद्रुम । सीतल । कहों । त्रिप । घटंनि । हटं । घटं । कहों । कहुं । सं० १७७० की मैं - कहूं केलि कोकिल सोहिल छीनं । कहूं कोइल बोल सोहलं झीनं ॥ सं० १८५९ की मैं-कहों केलि कौथल्ल सो जल्ल भीनं । कहूं काइल बोलि सोहिल्ल झीनं ॥ कहौ बिजौर । बिजौर । पीयुष । जुट्टी । भुम्मि । लुटी । मनै । कहौ । चुश्च । चूश्च । चिंचिचण । मनै । मांचिक । मानिक । पीरोज । थपौ । कहौ । सेव । देवं । करणं । कहौ । पारै । बसारी । अलापं । कहौ । नीच । अकेली । पजूरी । पुलै । भंडै । सुहले । हजुरी । कहै । चुंगे । कहै । कौमि । कांम । लषै । दपे । दपै । कहै । वांतं । कहै । जंबु । जंभीरं । कहौ । नागवल्ली । निवलो । निवैसं । कहो । कहै । घेर । घेर । भौर । भोरं । सुदेसं । कहौ । पडुरी । पंडरी । पडरी । पंडुरी । छप्पै । पल्लै । बिहारं ।

• हिं० लाल (सं० लत् वा लह्) लालरंग का वाचक राधालालजो ने अपने हिन्दी शब्द कोष में माना है अत एव लालरंगवाले रत्न का वाचक भी अनेक प्राचीन कवियों ने प्रयोग किया है ॥ † हिं० पीरोज (सं० पिराज तथा पेरजं तथा पेरोजनं= उपरल विशेषः ) उपरत्न पिरोजा ॥ ‡ हिं० हजूरी ( सं० सजूः वा सजुस् = स with जुष to please) Associated, an associate or companion. With, together with. § यह तीन पाद बूंदीवाली पुस्तक में नहीं हैं। अषरोटेंट । निट्टैट । विद्याम । कहै । कैतकी । केलि । केली । दली । विगसै । विगसे । बिमसे । कहौ । बंस । विश्राम । निकसै । निकसे । वैर । वेरि । बेर बंष्ट्रीय । पुकारै । कहौं । मौर । टैरं । सुहैरं । विहारै । कहौं ।