पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

तृतीयः परिशिष्टः ॥ ११३१ (१७) प्र ॥ जीवः परतन्त्रकर्ता चेत् विधिनिषेधशास्त्रस्य निष्प्र- योजनत्वं नापतति किम् ? उ ॥ शास्त्रं हि इदं कार्यं इति इदं अकार्यं इति ज्ञानाय प्र- वृत्तम् । जीवः शास्त्रानुसारेण अनुष्ठाने अननुष्ठाने च स्वतन्त्रः अतः विधिनिषेधशास्त्रं सप्रयोजनम् । शास्त्रा- र्थोऽनुष्ठानप्रवृत्त्यनन्तरं भगवत्प्रेरणं विना कार्यं न निष्प- द्यते । अतः जीवः परतन्त्रकर्ता ॥ २-३-४१. (१८) प्र ॥ जीवानां भूतसम्बन्धः देहान्ते निवर्तते वा न वा ? उ ॥ मुक्तिपर्यन्तं न निवर्तते । कर्मानुसारेण भूयोभूयः जन्मा- न्तरं प्राप्नुवन्ति ॥ ३-१-१. (१९) प्र ॥ जीवानां जन्मान्तरादिक्लेशात् कथं मुक्तिः ? उ ॥ भगवदुपासनातः प्रीतः परमात्मा मुक्तिं ददाति ॥ ३- ४-१, १-१०. (२०) प्र ॥ कर्मउपासकेनाप्यनुष्ठेयं किम् ? उ ॥ कर्म उपासनायाः अङ्गम् । अतः अवश्यं अनुष्ठेयम् ॥ ३-४-२६. (२१) प्र ॥ उपासना का ? उ ॥ उपासना अविच्छिन्नस्मृतिसन्ततिरूपा ध्यानवेदनभ- क्तिज्ञानादिशब्दवाच्या संस्कारपरिपाकसमासादित विशदत मप्रत्यक्षाकारा ॥ ३-४-२६. (२२) प्र ॥ उपास्यं ब्रह्म उपासितुः अन्यत्वेन उपास्यं किं उत आत्मत्वेन ? उ ॥ जीवः शरीरस्य यथा आत्मा तथा स्वस्यापि परब्रह्म आत्मेति उपासीत ॥ ४-१-३.