रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

द्वादशः पटलः । २२१ खर्परं द्रावितं नागं¹ तत्कल्केन युतं² कुरु । काश्मीरद्रवतुल्यं हि³ जायते कनकं ध्रुवम् ॥ १३१ ॥ चित्रकस्य यथा ग्राह्यं⁴ कथयामि समासतः⁵ ॥ १३२ ॥ चित्रकस्त्रिविधो ज्ञेयो⁶ रक्तः कृष्णो रसायने⁷ । शुक्लो⁸ व्याधिप्रशमने श्रेष्ठो मध्यः कनीयसः⁹ ॥ १३३ ॥ कृष्णं रक्तं सितं¹⁰ वापि हेमन्ते नोद्धरेद्¹¹बुधः ॥ १३४ ॥ कृष्णचित्रकमुत्पाट्य¹² गोभिर्नाघ्रातमोखरि¹³ ।

(1) खर्परंसंचिपे द्रवितं नागं, an absurd reading in D. (2) D reads सुतं,, which is incorrect. (3) काचिद्रवास द्रव्यतुल्यं हि, an absurd reading in D. (4) D reads यथागुह्यं, wherein the first term is incorrect. This hemistich is not found in K. (5) M reads समानतः, which is incorrect. (6) D reads गेयो. M reads विविधं चित्रको ज्ञेयः, wherein the first term is incorrect. (7) D and K read रक्ताकृष्णो. M reads कृष्णो रवो रसायनम्, wherein the mid- dle term is incorrect. (8) D reads शुक्ले, which is not correct. K reads शु only. M reads शुक्ल (without any suffix), which is gram. inc. (9) श्रेष्ठमध्यकनीयसः, a variant in D. श्रेष्ठमध्यकणीयसः, a variant in K. श्रेष्ठमध्यात् कनीयसम्, a variant in M. All are incorrect. (10) K reads श्रितं, which is erroneous. M reads erroneously रवं in place of रक्तं. (11) K reads चोद्धरेह, which is not accurate. (12) Both D and K read कृष्णचित्तं समुत्पाद्य ; but the term is चित्रक and not चित्त. (13) गोपनौयातिखिचरी, a variant in D. गंभिर्नाघ्रामताश्वरी, an incorrect variant in K. M reads नौखरी, which is gram. inc.