रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

द्वादशः पटलः । २२६ मिलन्ति¹ सर्व्वलोहानि द्रवन्ति सलिलं यथा ॥ १७३ ॥ गन्धकं रसकं ताप्यं पारदं रक्तचन्दनम् । कदल्या रससंयुक्तं² तारमायाति काञ्चनम्³ ॥ १७४ ॥ शाकवृक्षस्य निर्य्यासं पत्रे तस्य च गालयेत्⁴ । शिग्रुमूलस्य चूर्णं तु तद्रसेन विमर्दयेत् ॥ १७५ ॥ प्रलिप्य शुल्वपत्राणि पुटे क्षिप्त्वा विपाचयेत् । तद्धुतं⁵ काञ्चनं दिव्यं भवेल्लक्षणसंयुतम्⁶ ॥ १७६ ॥ फलानि शाकवृक्षस्य⁷ परिपक्वानि संदृहेत्⁸ । तद्रसेन युतं⁹ प्राज्ञः सप्तरात्रन्तु भावयेत् ॥ १७७ ॥ तद्रसेन समायुक्तं मञ्जिष्ठामिश्रितं¹⁰ तथा । लेपयेत्ताम्रपत्राणि ध्मातं भवति काञ्चनम् ॥ १७८ ॥ देवदाल्या महौषध्या¹¹ विधिं वक्ष्यामि तत्परम्¹² । सा श्वेता व्याधिनाशे च¹³ कृष्णा पीता रसायने ॥ १७६ ॥

---

(1) D reads मीलित. (2) M has मद संयुक्त. (3) सं-लक्षाणि कारयेत्, a variant in M. (4) पत्रे त्वथ्य च गाम्तं, an incorrect variant in D. यद्रतः परिगालयेत्, a variant in K. This hemistich and the next one are wanting in M. (5) D reads उद्यत K reads उद्धृत [correct form is उद्धृत.] (6) भवें लक्षणमंयुत, a variant in K, which is partly incorrect. (7) M reads मक्रवृक्षस, which seems to be incorrect. (8) D reads पक्वानि च संग्रहॆत्, which is incomplete. M reads संग्रहॆत्. (9) M reads हृतं. (10) D reads erroneously मञ्जिष्टामिश्रितं. M reads मञ्जिष्ठा- मिलितं. (11) D has देवदाल्यमहौषध्यो. M has देवतःल्या महोषध्या. Both are incorrect. (12) D reads वदामि M reads तल्वतः (= तत्त्वतः). (13) M reads वायुशमने.