रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

६४ रसार्णवे पञ्चरत्नमिदं देवि रसशोधनजारणे¹ ॥ २८ ॥ रसस्य बन्धने शस्तमेकैकं² सुरवन्दिते । रसाङ्कुशेन गृह्णीयात् पञ्चरत्नानि³ सुव्रते । ददाति खेचरीं सिद्धिं⁴ रसभैरवसङ्गमे ॥ २९ ॥ त्रिचारं⁵ टङ्कणक्षारो यवक्षारश्च सर्जिका⁶ । तिलापामार्गकदली-पलाशशिग्रु रेचिकाः⁷ । मूलकार्द्रकविच्चाश्च⁸ ह्यष्टक्षाराः प्रकीर्त्तिताः⁹ ॥ ३० ॥ अम्लवेतसजम्बीर-लुङ्गाम्लचणकाम्लकम् । नारङ्गं तिन्तिणीकं च चाङ्गेर्यम्लगणोत्तमाः¹⁰ ॥ ३१ ॥ सामुद्रं सैन्धवं चैव चूलिकालवणं तथा । सौवर्चलं च काचं च लवणाः पञ्च कीर्त्तिताः¹¹ ॥ ३२ ॥ (1) B reads रसशोधनजारणे. K reads रसशोधनकारणे. (2) K has शस्ता एकैका, which is grammatically incorrect. (3) M reads पञ्च- रत्नेन, which is not gram. correct. (4) K reads ददतां. M reads खेचरीसिद्धि. (5) B and K have त्रिचाराः, which is not gram. accurate. (6) K reads सर्जिकः. M reads सर्जिकम्. (7) पालाशशिग्रुमोचकैः, a variant in B. पलाशशिग्रुमोचकैः, a variant in M. Both are not accurate. (8) मूलाईकविच्चाश्च, a variant in K, which is inc. (9) Compare this with the क्षारत्रय and क्षारपञ्चक in रसरत्नसमुच्चय (Chap. X. vs. 71, 72.) (10) The 31st and 32nd slokas are not found in K and M. Cf. रस म. Chap. X vs 80--85. (11) Cf. रस.स. Chap. X. v. 71, wherein the salts are enumerated as six in number : viz. “लवणानि षडुच्यन्ते सामुद्रं सैन्धवं बिडम् । सौवर्चलं रोमकं च चूलिकालवणं तथा ॥”