रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

६६ रसार्णवे मञ्जिष्ठा कुङ्कुमं¹ लाक्षा खदिरस्खासनं² तथा । रक्तवर्गस्तु देवेशि³—पीतवर्गमतः शृणु । कुसुम्भं किंशुकं रात्री⁴ पतङ्गं मदयन्तिका⁵ ॥ ३६ ॥ शुक्लवर्गः सुधाकूर्म्म⁶शङ्खशुक्तिवराटिकाः⁷ ॥ ४० ॥ गुञ्जाटङ्कणमध्वाज्यगुड़ा⁸ द्रावणपञ्चकम् ॥ ४१ ॥ काचटङ्कणसौवीरं शोधनत्रितयं⁹ प्रिये ॥ ४२ ॥ सर्व्वे मलहराः¹⁰ क्षाराः सर्व्वे चाम्लाः प्रबोधकाः¹¹ । विषाणि च तमोघ्नानि¹² स्नेहा मार्दवकारकाः¹³ ॥ ४३ ॥ इत्योषधिगणाः¹⁴ प्रोक्ताः सिद्धिदा रससङ्गमे । (1) B has मञ्जिष्ठकुङ्कुम. M has कुङ्कुमा. (2) M has खदिरख्यासनं. (3) Cf. रस.स. Chap. X. vs. 92,93. (4) B reads निशा, which destroys the metre. M reads नौशा. [रात्री=two sorts of हरिद्रा] (5) B has पतंगमर्दयंतिका. M has पतङ्गयदद्यन्तिका, which is incorrect. Cf. रस.स. Chap. X. v. 94. (6) This charaṇa and the next three are not found in K. M has शुक्लवर्गस्तथा कूर्पः शङ्खशुक्तिवराटिका. (7) Cf. रस.स. Chap. X. v. 95, where the names are different from these mentioned above. (8) M has मध्वाज्यं गुड़. Cf. रस.स. Chap. X. v. 100. (9) K has शोधने वितयं. Cf. रस.स. Chap. X. v. 97. (10) B and K read मलहरा (without विसर्ग), which is gram. inc. (11) K reads प्रबोधिकाः, which is gram. inc. (12) K has विषाणि मदलं। घ्नानि, which is gram. incorrect. (13) स्नेहसांद्रवकानि वै, an incorrect reading in K. Cf. रस.स. Chap. X. v. 101. (14) B reads इत्योषधिगणा (without विसर्ग), which is not gram. correct. K reads द्रव्योषधिगणाः. M reads इत्यौषधगणाः.