रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

३८ रसार्णवे कदाचिद्गिरिजा देवी$^1$ हरं दृष्ट्वा मनोहरम् । मुमोच यत्तदा वीर्यं$^2$ तज्जातं शुभमभ्रकम्$^3$ ॥ पीतं कृष्णं तथा शुक्लं रक्तं भूमेश्च सङ्गमात्$^4$ ॥ २ ॥ अभ्रकं कान्तपाषाणं$^5$ वज्रं वैक्रान्तकं शृणु ॥ ३ ॥ पिनाकं दर्दुरं नागं$^6$ वज्रं चाभ्रं चतुर्विधम्$^7$ । पिनाकेऽग्निं प्रविष्टे तु शब्दश्चिटिचिटिर्भवेत्$^8$ ॥ ४ ॥ (1) B reads देवि. (2) K has मुमोच यत्ततद्वीर्यं, which is inc. (3) B reads तज्जातः, which is not grammatically correct, अभ्रकं being neuter. K reads तच्च जात समभ्रकम्. M reads शुभमभ्रंकम्, which is inc. [For अभ्रक as गौरीतेजः vide रसरत्नसमुच्चय Chap. II. v. 3. For रस as हरतेजः vide ditto Chap. I. vs. 61—68.] (4) B has पीतं कृष्ण तथा रक्तं तत्त- भूमेश्च सङ्गमात्, wherein only three sorts of mica are mentioned ; whereas four sorts are stated in रस. स. Chap. II. vs. 5,10. K has पीतः कृष्णं तथा। शुक्लं रक्तं धृश्च खसगमात्. M agrees with B in the first charaṇa, but wants the second charaṇa, stating partially स······सङ्गमात्. We have adopted the above reading after collating all the texts and specially referring to what follows (in the 8th śloka.) (5) B reads लोहपादैकं. K reads लोहपादाक्तं. Here we have adopted the reading in M, which states four objects—1. अभ्रक, 2. कान्त, 3. वज्र and 4. वैक्रान्त. These four objects (called शक्तिs) are described in this Paṭala. Vide śloka 139. (6) सितकं- मुद्दरं नागं, a variant in M. (7) B reads चतुर्मुखं. K reads वज्रं चेति चतुर्विधं. Cf. रस.स. Chap. II. v. 10. (8) K has चिटिचिटीभवेत्. M has an erroneous reading शब्दं चिटिचिटिं भवेत्.