रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

[ 47 ] भवन्मूर्त्ति- । (३२) स्रुचं च — होमजकालिकाम् । —भजेत्सा स्यात् पद्म— ॥ (३३) एषा स्याद् — ॥ (३४) — सविता दशमस्मृतः ॥ एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते । अत्र ग्रन्थे ‘विश्वकर्मशास्त्रा’त् कुत्र कुत्रचित्पाठभेदो दृश्यते । तेन अस्माकं मते, (२२श्लोके) सुधा (श्री) तथा (३२) होमज-नीलकम् इति पाठभेदौ भविष्यतः, ‘ल’-कार- ‘न’-कारयोर्भ्रमदर्शनात् । Śl. 38-39. यथाशक्ति श्लोकयोः पाठोद्धारः क्रियते । ‘हेरम्ब(म)तङ्गकृष्णाः ॥ ३८ ॥ श्रीकण्ठसूर्यौ रुद्रस्तथाम्बिका (उ)(त्तर) — । ——ते (द)न्ति विघ्नानि परसंस्था ॥ ३९ ॥’ एते देवाः स्वस्थानस्थाः अभीष्टानि परस्थानस्थाः विघ्नानि प्रयच्छन्ति इत्यर्थः ॥ Śl. 42—46. ‘रूपमण्डन’ात् किञ्चित् परिवर्त्तिताः । (४४श्लोके) तर्जनी द्वौ व(ञ)ानां—— । (४५) तर्जन(ी)द्वौ पद्मानां—चित्रको— । (४६) तर्जनी द्वौ किरणं दण्डमक्षकिरणो भरेत् । इति संशोधनानि क्रियन्ते ‘रूपमण्डन’मनुसृत्य । Śl. 47—57. ‘शिल्परत्ने’ उत्तरभागे २९अध्यायस्यैते १४१क—१९२श्लोकाः । कुत्र कुत्रचित् भेदा अपि दृश्यन्ते । तद्यथा— (४८श्लोके) — पृथुदरीम् । (५०) पुस्तकं— । (५३) ततो — शुक्रश्च— । (५५) सौरिं नील — चतुर्भुजम् । तत्र (४९श्लोके) ‘मेषंगमः’ इति पाठो भवितुमर्हति । Śl. 58. ‘शिल्परत्ने’ उत्तरभागे २९अध्यायस्य १५७श्लोकः । तत्र ‘गृध्राः — कार्या— ।’ इति पाठभेदौ । ‘गृध्राः’ पाठात् ‘ग्रहाः’ साधुतरः । इति नवग्रहाः । Śl. 59—66. ‘रूपमण्डन’ात् कुत्र कुत्र विशेषाः सन्ति । मन्ये, सर्वेऽपि श्लोकाः तस्मादेव उद्धृताः । (६२श्लोके) —— कत्तिकां — । —श्वानारूढं— । (६३) नक्रा— ॥ इति पाठभेदाः प्रधानाः, सर्वत्र कारकव्यत्ययश्च । इति दश दिक्पालाः ।