साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

१२० साहित्यदर्पणे पुनश्च— अवस्थाभिर्भवन्त्यष्टावेताः षोडशभेदिताः । स्वाधीनभर्तृका तद्वत्खण्डिताथाभिसारिका ॥ ७२ ॥ कलहान्तरिता विप्रलब्धा प्रोषितभर्तृका । अन्या वासकसज्जा स्याद्विरहोत्कण्ठिता तथा ॥ ७३ ॥ तत्र— कान्तो रतिगुणाकृष्टो न जहाति यदन्तिकम् । विचित्रविभ्रमासक्ता सा स्यात्स्वाधीनभर्तृका ॥ ७४ ॥ यथा—'अस्माकं रति वाससी—' इत्यादि (९०पृ.) । पार्श्वमेति प्रियो यस्या अन्यसंभोगचिह्नितः । सा खण्डितेति कथिता धीरैरीर्ष्याकषायिता ॥ ७५ ॥ यथा—'तद्वितथमवादीः—' इत्यादि (११३पृ.) । अभिसारयते कान्तं या मन्मथवशंवदा । स्वयं वाभिसरत्येषा धीरैरुक्ताभिसारिका ॥ ७६ ॥ उदाहरणम्— न च मेतिगच्छति यथा लघुतां, करुणां यथा च कुरुते न मयि । निपुणं तथैनमभिगम्य वदेर्गर्भद्रुतिं क्वचिद्दिनि संदिदिगे ॥ उच्छ्रिते कनकद्रणद्वयमिदं, बद्धा दृढं मेखला, दत्तेन प्रतिपादिता मुग्गरयोर्मङ्गीयोर्मूक्रता । .... । ईर्ष्याकषायिता ईर्ष्या कषायीकृताचित्ता ॥ अभिसारिकाया लक्षणं ........ सूत्रेण तद्व्याचष्टे—अभिसारयते इति ॥ न चेति । न ....... दूतं प्रति संदिष्टे कविः न्याख्यातं ॥ उच्छ्रि- ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. .............................................................