साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

यथा मम प्रभावत्याम्—'वज्रनाभः— (अस्य वक्षः क्षणेनैव निर्मथ्य गदयाऽनया । लीलयोन्मूलयाम्येष भुवनद्वयमद्य वः ॥) प्रद्युम्नः—अरेरे असुरपसद, अलममुना बहुप्रलापेन । मम खलु अद्य प्रचण्डभुजदण्डसमर्पितोरु- कोदण्डनिर्गलितकाण्डसमूहपातैः । आस्तां समस्तदितिजक्षतजोक्षितेयं क्षोणिः क्षणेन पिशिताशनलोभनीया ॥' गण्डं प्रस्तुतसंबन्धि भिन्नार्थं सत्वरं वचः ॥ २६० ॥ यथा वेण्याम्—'राजा— अध्यासितुं तव चिराज्जघनस्थलस्य पर्याप्तमेव करभोरु ममोरुयुग्मम् ॥' अनन्तरम् '(प्रविश्य) कञ्चुकी—देव, भग्नं भग्नं—' इत्यादि । अत्र रथकेतनभङ्गार्थे वचनमूरुभङ्गार्थे संबन्धे संबद्धम् । व्याख्यानं स्वगोक्तस्यान्यथावत्स्यन्दितं भवेत् । यथा छलितरामे—'सीता—जाद, णाह क्खु उअज्झाएण गन्तव्वं, तर्हि सो राजा विणएण पणयिदव्वो । लवः—अथ किमा- द्वाभ्यां राजोपजीविभ्यां भवितव्यम् । सीता—जाद, मो क्खु तुह्माणं पिदा । लवः—किमादयो रघुपतिः पिता । सीता—(साशङ्कम्।) मा अण्णधा संकहम् । ण क्खु तुह्माणम्, सअलाए जेव पुढवीएत्ति ।' दित्यनेन पाण्ड्यादिशब्देनोक्तिः ॥ अस्य प्रद्युम्नस्य । वो देवानाम् ॥ गण्डमाह— प्रस्तुतसंबन्धि प्रस्तुतसंबद्धपदम् ॥ पर्याप्तं समर्थम् ॥ संबन्धे प्रकृते । अन्य- न्दितमाह—व्याख्यानमिति । सरसत्वेऽथ 'दाक्षाय्य' इति शेषः । जाद इति । 'पुत्र, स्वयं राज उपध्यायेन गन्तव्यम्, तदा स राजा विनयेन प्रणयि- तव्यः ।' (इति संस्कृतम् ।) 'पुत्र, न खलु युष्माकं पिता ।' इति संस्कृतम् । 'मा अन्यथा शङ्किष्ठाः । न खलु युष्माकम्, सकलस्य एव पृथिव्या इति ।' इति संस्कृतम् । यत्र दीक्षया दृष्योऽस्मिन् मौञ्जी इत्यभिधीयते पदत्रयम् । 'विनय' १. आपातिकमिति । शङ्खुकस्तु—'हेतोस्तदस्य यत्तु स्याच्छीघ्रमर्थान्तरस्य सद्भिः सूरिभिस्तद्गण्डमुच्यते।' इति । साहि० ३१