समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

१४० समराङ्गणसूत्रधारे एकादिमूषावहनप्रभेदादथ वेश्मनाम् । एतेषां सप्तशालानां ब्रूमः संख्यामनुक्रमात् ॥ ९१ ॥ † वहत्येकापि नो यन्त्र मूषैकं तद् भवेद् गृहम् । विभद्रमेकभद्राणि विजानीयाच्चतुर्दश ॥ ९२ ॥ द्विभद्रवेश्मनां सैका नवतिः परिकीर्तिता । भवनानां त्रिभद्राणां चतुःषष्टिः शतत्रयम् ॥ ९३ ॥ सहस्त्रमेकाभ्यधिकं स्याच्चतुर्भद्रवेश्मनाम् । भवतः पञ्चभद्राणां द्वे सहस्रे द्विसंयुते ॥ ९४ ॥ षड्भद्राणां सहस्राणि त्रीणि त्रीणि गृहाणि च । द्वात्रिंशतां चतुस्त्रिंशत् सप्तभद्रशतानि च ॥ ९५ ॥ अष्टभद्राणि षड्भद्रसङ्ख्यातुल्यानि जायते(?) । गृहाणां नवभद्राणां द्वे सहस्रे तथा द्वयम् ॥ ९६ ॥ सहस्रं दशभद्राणामेकोत्तरमुदाहृतम् । तथैकादशभद्राणां चतुष्षष्ट्या शतत्रयम् ॥ ९७ ॥ सैका द्वादशभद्राणां नवतिर्वेश्मनां भवेत् । स्युस्त्रयोदशभद्राणि गृहाणीह चतुर्दश ॥ ९८ ॥ यच्चतुर्दशभिर्भद्रैरेकमेव हि वेश्म तत् । इत्येषां सप्तशालानां सहस्राण्यत्र षोडश ॥ ९९ ॥ ४एकोनत्रिंशती तद्वदशीतिश्चतुरुत्तरा । इदानीमष्टशालानि भवनान्यभिदध्महे ॥ १०० ॥ बहिरन्तैश्चतुःशालद्वयादेकं समासतः । अन्यानि सर्वभद्रादिद्वयसंयोगतो दश ॥ १०१ ॥ एकोनत्रिंशता क्षेत्रं चतुरश्रं विभाजयेत् । भागद्वयेन मूषा स्याच्छाला भागचतुष्टयात् ॥ १०२ ॥

---

१ द. ख. द्वात्रिंशानि । २ द. ख. शतभं । ३ द. ख. ॰र्भि॰ । ४ क. 'एकात्र त्रि' । ५ क. त्र चतु । ६ द. ॰विंशता । † 'रत्र यस्यां सप्तशालजातौ एकापि मूषा यद् गृहं न वहति न प्राप्नोति, तदेकं गृहं विभद्रं भवेत्' इति टिप्पणमस्ति क पुस्तके ।