समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

२४६ समराङ्गणसूत्रधारे संप्रधार्य च मेधावी बलाबलमतन्द्रितः । निर्दिशन् बलमाप्नोति धनमायुर्यशस्तथा ॥ ४९ ॥ ³ऐवमादिकनिमित्तसूचितं संप्रधार्य ⁴मतिमान् बलाबलम् । स्पष्टमादिशति योऽत्र शास्त्रवित् कीर्त्तिवित्त+ध(भव) ⁵नानि सोऽश्नुते ॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे द्वारभङ्गफलं⁶ नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ अथ स्थपतिलक्षणं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः । स्थापत्यमुच्यतेऽस्माभिरिदानीं प्रक्रमागतम् । ज्ञातेन येन ज्ञायन्ते स्थपतीनां गुणागुणाः ॥ १ ॥ शास्त्रं कर्म तथा ⁷प्रज्ञा शीलं च क्रिययान्वितम् । लक्ष्यलक्षणयुक्‍तार्थशास्त्रनिष्ठो नरो भवेत् ॥ २ ॥ सामुद्रं गणितं चैव ज्योतिषं छन्द⁹ एव च । सिराज्ञानं तथा ¹⁰शिल्पं यन्त्रकर्मविधिस्तथा ॥ ३ ॥ एतान्यङ्गानि जानीयाद् वास्तुशास्त्रस्य बुद्धिमान् । शास्त्रानुसारेणाभ्युद्य लक्षणानि¹¹ च लक्षयेत् ॥ ४ ॥ प्रसिद्धशास्त्रदृष्टान्तैर्वास्तुज्ञानं प्रसाधयेत् । वास्तुनः ससिरावंशैर्मर्मवेधैः¹² सुनिश्चितैः ॥ ५ ॥ वास्तुद्वारक्षैणान् भूयः सर्वान् जानाति शास्त्रतः । यस्तु शास्त्रमविज्ञाय प्रयोक्ता स्थपतिर्भवेत् ॥ ६ ॥ हन्तव्यः स स्वयं राज्ञा मृत्युवद्¹³ राजहिंसकः । मिथ्याज्ञानादहङ्कारी शास्त्रे चैवाकृतश्रमः ॥ ७ ॥ १ द. यः । २ क. श्यनब । ३ द. चय ? । ४ द. सुमं° । ५ क. नमानि । ६ द. °फलाध्यायो नाम त्रिचत्वारिंशः ॥ छ॥ ७ द. प्रां° । ८ द. क्वचित्°; ख. ग. वित्तो न । ९ द. छंदयेव । १० ख. ग. शल्यं य । ११ द. ख. ग. लक्षणेन च; । १२ ख. ग. वे । १३ द. मृ रोगनार्याहिंसकः ।