समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

रुचकादिचतुष्षष्टिप्रासादकः षट्पञ्चाशोऽध्यायः । ३३१ श्रीवत्सस्यैव संस्थाने भद्रे¹ कूटं निवेशयेत् । कर्णे तनैव योगेन प्रतिशृङ्गोपशोभितम् ॥ १०७ ॥ कलशैः सप्तदशभिः पद्मघण्टामलैः सह । स चे² त्रिकूट इत्युक्तो विचित्रशिखरान्वितः ॥ १०८ ॥ कर्णे भद्रे प्रतिस्थाने पूर्णे³ शृङ्गे यदा भवेत् । अण्डकैः सप्तदशभिस्तदा स्यात् स धराधरः ॥ १०९ ॥ श्रीवत्सस्यैव संस्थाने कर्णे कूटं निवेशयेत् । शृङ्गं भद्रो⁴ + भद्रे च तदा तिलक उच्यते ॥ ११० ॥ यथा कर्णे तथा भद्रे यो भवेच्चित्रकूटवत् । उत्तमाङ्गे⁵ च यस्तद्वत् स स्यात् सर्वाङ्गसुन्दरः ॥ १११ ॥ प्रतिशृङ्गेषु सर्वेषु यदा कूटं निवेश्यते । मिश्रकः स तु विज्ञेयः श्रीनाम्ना चान्तिकोऽन्तिकः ॥ ११२ ॥ सर्वे कूटावृताः कार्याः सर्वे कार्याश्चतुर्मुखाः । मिश्रका बहुशृङ्गाश्च कुटीसंज्ञास्ततोऽपरे ॥ ११३ ॥ इदं नवानां मिश्राणामिह लक्षणमीरितम् । साधारणमतः स्पष्टं ब्रूमः सम्प्रति लक्षणम् ॥ ११४ ॥ चतुरश्रीकृते क्षेत्रे भागाष्टकविभाजिते । तस्य मध्ये भवेद् गर्भो द्विभागो देवालयः ॥ ११५ ॥ भागे निवेशयेद् भित्तिं कुर्याद् भागेन कारिकाम् । बाह्यंभित्ति पुनर्भागे विधेयास्तस्य सिद्धये (?) ॥ ११६ ॥ तस्य कर्णेषु कर्तव्या रथिकाश्च द्विभागिकाः¹² । शेषं भद्रं प्रकर्तव्यमुदकान्तरभूषितम् ॥ ११७ ॥ भागेन निर्गतं दिक्षु सर्वास्वेवं¹³ भवेद् विधिः । चतुर्भागोच्छ्रिता जङ्घा करकश्च तदर्धतः¹⁴ ॥ ११८ ॥

---

१ द. भटे । २ द. चित्र । ३ द. वे । ४ द. भद्रोपभद्रे च । ५ द. ष्टैव । ६ द. यथा । ७ द. ष्भ्रतिलकोङ्कितः । ८ द. सांवाराणामथ । ९ द. न्तिः कुर्याद्भागेन कारिका । १० द. बाह्यां- भित्तिः । ११ द. त । १२ द. विभागिका । १३ द. स्वेष्विति । १४ द. कुं° । १५ द. तः ।