सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा २५५ आहे. देवाचे स्नान झाले असून त्यांचे अंग लक्ष्मी मोठ्या प्रेमाने पुशीत आहे. ३ स्नान झाल्यावर या श्रीहरीने जरतारी पीतांबर नेसला. नंतर 'ताट वाढले आहे भोजनास लवकर चलावे' अशी विनंती रखुमाईने विठ्ठलास केली. ४ मग नारायणांनी यथेच्छ भोजन केले व हात धुतले. नंतर नारायण स्वस्थ चित्ताने पलंगावर पहुडले. ५ सर्वांच्या चित्तात जी गोष्ट होती तीच तुकाराम महाराज म्हणतात, मी आज जाणली. एक अलौकिक सुख अनुभवले. ६ ४९८ द्या जी आम्हां कांहीं सांगा जी रखुमाई । शेष उरलें ठायीं सनकादिकांचें ॥ १ ॥ टोकत बाहेरी बैसलों आशा । पुराया ग्रासा एकमेकां ॥ २ ॥ येथवरी आलों तुझिया नांवें । आस करुनी आम्ही दातारा ॥ ३ ॥ प्रेम देउनियां बहुडा आतां दिला¹ । तुका म्हणे आतां विठ्ठल बोला ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- शेष-उरलेले, बहुडा-निरोप. अर्थ:- रखुमाई, आता आम्हास नारायणाबरोबर सनकादिक जेवून काही उरले असेल ते द्यायला सांगा ना. १ आम्ही मोठी आशा धरून, टक लावून बसलो आहोत. आम्हा सर्वांना, एकमेकांना पुरेल एवढा उरलेला घास आम्हांस द्यावा. २ देवा, दातारा, तुझी मोठी आशा धरून, तुझे नाम घेत आम्ही येथे आलो आहोत. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, या देवाने प्रेमाने मला आतां निरोप दिला आहे. चला आता त्या विठ्ठलाचा गजर करा ना. ४ ४९९ बहुडविले जन मन जालें निश्चळ । चुकवूनी कोल्हाळ आला तुका ॥ १ ॥ पर्यंकीं निद्रा करावें शयन । रखुमाई आपण समवेत ॥ २ ॥ घेउनियां आलों हातीं टाळ वीणा । सेवेसि चरणा स्वामीचिया ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आतां परिसावीं सादरें । बोबडीं उत्तरें पांडुरंगा ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- बहुडविले-निरोप देऊन पाठविले, कोल्हाळ-गोंगाट. अर्थ:- आता या लोकांना प्रेमाने निरोप देऊन पाठविले असल्यामुळे मन निश्चित व शांत झाले आहे. या सर्व लोकांचा गोंगाट संपल्यामुळे तुकारामबुवा सावकाशपणे नारायणजवळ येऊन म्हणू लागले, 'नारायणा, आता रखुमाईसमवेत आपण या पलंगावर सुखाने निद्रा करावी. २ मी हातात टाळ, वीणा घेऊन आपली चरणसेवा करण्यासाठी आलो आहे' ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, आता देवा, माझी बोबडी वाणी कौतुकाने ऐकावी ४ ५०० नाच गाणें माझ जवळील ठाव । निरोपीन भाव होईल तो ॥ १ ॥ तुम्हां निद्रा मज आज्ञा ते स्वभावें । उतरूनि जीवें जाईन² लोण ॥ २ ॥ एकाएकीं बहु करीन सुस्वरें । मधुर उत्तरें आवडीनें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे तूं जगदानी उदार । फेडशील भार एका वेळा ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा:- जगदानी-जगाला दान देणारा अर्थ - तुमच्यासाठी देवा, नृत्यगायन करावे हेच माझे मुख्य काम आहे. हाच भक्तिभाव मी तुम्हास समर्पित करीन. १ तुमची निद्रा हीच मला माझ्या स्वभावानुसार आज्ञा आहे. म्हणून मी माझा जीव तुमच्यावर ओवाळून टाकेन. २ देवा, मी या एकाच स्थानी राहून सुस्वर सुरांनी व मधुर स्वरांनी मी माझे गायन तुम्हांस ऐकवीन ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, 'देवा, तू जगास दान देणारा अति उदार असा देव आहेस. माझ्या प्रपंचाचे ओझे तू दूर करशील. ४.' ५०१ सिणलेती सेवकां देउनि इच्छादान । केला अभिमान अंगीकारा ॥ १ ॥ अहो दीनानाथा आनंदमुरती । तुम्हांसि शोभती ब्रीदें ऐसीं ॥ २ ॥ १ झाला, २ निवलोण.