सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

५२२ सार्थ तुकारामगाथा ११७६ तुका पखिबहिरन मानु । बोई जनाबर बाग । असतनकु सत न मानू । जे धर्मकु दाग ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - पखिबहिरन-पक्षी बहिरी ससाणा, बाग-वाघ अर्थ - तुकाराम महाराज म्हणतात, बहिरी ससाण्यास आम्ही इतर पक्ष्यांप्रमाणे मानणार नाही व वाघ, हाही इतर जनावरांप्रमाणे नाही त्याप्रमाणे असताना सत मानणार नाही त्याच्या वाईट वर्मास आम्ही डाग लावू १ ११७७ तुका राम बहुत मिठा रे । भर राखू शरीर । तनकी करू नावरि । उतारू पैल तीर ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - नावरि-नौका अर्थ - तुकाराम महाराज म्हणतात राम हा फार गोड आहे म्हणून सर्व शरीरात त्याला भरून ठेवू व देहाची नौका करून या भवनादीच्या पार उतरून जाऊ १ ११७८ सतन पन्हया ले लडा । राहू ठाकुरद्वार । चलत पाछेंहु फिरो । रज उडत लेऊ सीर ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - पन्हया-पादुका रज-धुली अर्थ - संतांच्या पादुका मस्तकावर घेऊन देवाच्या द्वारात उभा राहीन आणि संत निघाले की त्यांच्या मागे मी फिरेन व त्यांच्या पायांची जी धूळ उडेल ती मी मस्तकावर घेईन १ ११७९ तुकाप्रभु बडो न मनू न मानू बडो । जिसपास बहु दाम । वलिहारि उस मुझकी । जिसती निकसे राम ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - प्रभु-राजा अर्थ - तुकाराम महाराज म्हणतात, मी राजाला मोठा मानणार नाही व ज्याच्यापाशी पुष्कळ पैसा आहे, त्यालाही मी मोठा मानणार नाही ज्याच्या मुखातून रामनाम निघत आहे, त्याचे मुख धन्य आहे व तोच श्रेष्ठ आहे १ ११८० राम कहे सो मुख भलारे । खाये खीर खाड । हरिबिन मुखमो धूल परी रे । क्या जनि उस राड ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - खाड-खडासाखर अर्थ - तुकाराम महाराज म्हणतात जे मुख रामनामाचे चिंतन करीत आहे, ते उत्तम आहे व ते चिंतन नव्हे तर दूधसाखरेचे सेवन आहे ज्या मुखात हरीचे चिंतन नाही त्या मुखात माती पडली त्या आईने रांडेने, त्याला जन्म कशाला दिला ? १ ११८१ राम कहे सो मुख भला रे । बिन रामसे बीप । आप न जानू रमते बेरो । जन काल लगावे सीष ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा - वीप-वाप अर्थ - जे मुख रामचिंतन करीत आहे, ते उत्तम आहे रामचिंतन नसेल तर ते मुख विष्ठाप्रमाणे होय आपल्या मताने आपल्यास मोठे समजू नये कारण ज्या वेळी काळ शिक्षा करील त्या वेळेस आपणांस कळून येईल १