सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 589, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ें५३० सात्वतसंहिता संज्ञा से संयुक्त करे—यथा 'ॐ हसूनः नमः पद्मनाभाय' इसी प्रकार अन्य पिण्ड मन्त्रों को समझे । ३८ विभवदेवताओं के पिण्ड-मन्त्र इस प्रकार हैं—हसूनः, न्खमं, हस्यूं, हूं, ल्स्वं, क्स्लं, श्वं, हसूमं, ग्लुं, क्स्त्रं, ख्स्कं, क्स्वं, क्ष्स्वं, श्वं, घ्रं, ध्रुं, द्ध्रं, क्ष्सं, स्त्रों, स्ल्वं, हूं, क्ष्तुं, हस्यूं, ज्स्वं, क्यं, स्त्र्यूं, स्सूं, क्ख्खं, हस्र्लं, न्त्रं, स्वं, क्षं, क्ष्मं, हूं, हूं, स्ल्वों, क्षूं, क्ष्रूं । यहाँ प्रथम पिण्ड को विसर्ग से संयुक्त करे और शेष ३७ पिण्ड मन्त्रों को अनुस्वार से युक्त करे ॥ ४-४० ॥ अरान्ताद्यं विना यस्य य ऊर्ध्वे वर्तते स्वरः । अधो वा नाभिपूर्वेण सह वा केवलं हि तम् ॥ ४१ ॥ अपास्य च ततः कुर्यात् सर्वेषां पूजनाय च । स्वेन स्वेन तु पिण्डेन सिंहवच्चाङ्गकल्पनम् ॥ ४२ ॥ नमः प्रणवसंज्ञाऽस्या जातिः कर्मवशात् पुनः । आ तदुक्तात् तु यजनाद् मोक्षनिष्ठः समाचरेत् ॥ ४३ ॥ बीजपिण्डपदोत्थानां विनियोगं तु चाखिलम् । किन्त्वेषां वैभवी मुद्रा देयाऽऽराधनकर्मणि ॥ ४४ ॥ तदङ्गमुद्राश्चाङ्गानां योज्या मन्त्रैः स्वकैः सह । अथ तत्तत्पिण्डं विहायाकारादिस्वरैः पूर्वोक्तविश्वत्रातृनृसिंहमन्त्रवद् हृदयाद्यङ्ग- कल्पनां सर्वेषां मन्त्राणामप्यविशेषेण दशमपरिच्छेदोक्त(१०।४८) वैभवमुद्राप्रदर्शनं हृदयादीनां नृसिंहकल्पोक्त(१७।९७-१०६)तत्तन्मुद्राप्रदर्शनं नृसिंहमन्त्रवदेव तेषामपि दीक्षापूर्वमर्चनादिभिश्चतुर्विधपुरुषार्थसाधनं चाह—अरान्ताद्यं विना यस्येत्यारभ्य चतु- र्वर्गं हि साधनमित्यन्तम् ॥ ४१-४६ ॥ तत्तत् पिण्ड को छोड़कर केवल अकारादि स्वर से पूर्वोक्त विश्वमान् नृसिंह मन्त्र के समान उसी से हृदयादि अङ्ग की कल्पना कर सभी मन्त्रों की सामान्यतः वैभवमुद्रा, जैसा कि दशम परिच्छेद (१०.४८) में कही गयी है, उसी प्रकार करे । हृदयादि मुद्रा नृसिंह कल्पोक्त (द्र. १७.९७-१०६) की भाँति करे ॥ ४१-४५ ॥ सर्वं साधारणमुद्दिष्टं सैंहमन्त्रोदितं मया ॥ ४५ ॥ दीक्षापूर्वं हि मन्त्राणां चतुर्वर्गं हि साधनम् । भगवान् कहते हैं—यहाँ तक हमने साधार सभी बातें नृसिंह मन्त्र में कह दी हैं । दीक्षापूर्वक अर्चनादि से चतुर्विध पुरुषार्थ की सिद्धि होती है । लक्षणं पदमन्त्राणामथेदानीं निबोधतु ॥ ४६ ॥