भारतकोश
संग्रह पर लौटें

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

श्लोकार्धानुक्रमणिका ७६७ सान्तरं सम्पुटादस्मात् ३६३ | सा सम्यक् प्रतिपन्नस्य ५६६ सान्तिमेन च षष्ठेन ५२७ | सा सा संवेष्टनाद् व्यासात् ५७१ सान्तं षष्ठस्वरारूढ- १६३ | सास्त्रेण मूलमन्त्रेण ४२७ साब्जतोयाशयोपेतं ६६९ | सास्त्रं हि मन्त्रकलश- ४३३ सामग्रीविरहाद् योग्य- ६१६ | सास्त्राः कौस्तुभपूर्वा ये ३५ सामर्थ्यशक्तिसामान्यां ५९१ | सास्यं शाल्यङ्कुरचयं ६२४ सामर्थ्येन तु मन्त्रेण ३८६ | सितकृष्णेन वपुषा ५७ सामर्थ्येन विना यस्य ३२० | सितपक्षात् तु चैत्रस्य १४९ सामलैर्राज्यसिक्तैस्तु ३८३ | सितरक्तादिभेदेन ६१७ सामाधीयं समाश्रित्य २७५ | सितरक्तादिरूपेण १९६ सामान्यमविनाशं य- ३३३ | सितरक्तं कृतान्ते तु ६५ सामान्यलक्षणैर्मन्त्रै- ६६६ | सितरक्तं तु हेमाभं ३८१ सामान्यलक्षणं पश्चात् ६५५ | सिताक्षमालां धर्मं तु २६७ सामान्यविधिना चोक्तो ५१९ | सिताज्यपुष्पसंयुक्तै- ३८३ सामान्यस्य तु वै यस्मा- ५८२ | सितादयः कान्तयोऽथ २०७ सामान्या सर्वमन्त्राणा- १६९ | सितादिकेन वर्णेन ३१६ सामान्यं भुक्तिमुक्त्यर्थ- ५४३ | सितादिवर्णव्यक्तीनां ५० सामान्यं वासुदेवाद्यं ४६३ | सितानि पीठकोणानि २४५ सामान्यं सर्वदोषाणां ३८६ | सितासितौ चामरौ तु ९० साम्प्रतं चाणिमादीनां ४४४ | सितासितः समाकृष्यः २३ साम्प्रतं भगवद्भक्त्या ३३७ | सितेतरविभागेन १६१ साम्भसा तेन वै सर्वं ४३० | सितेन शालिचूर्णेन ३९० साम्भसा विष्टरेणैव ६३८ | सितोष्णीषललाटं च २८६ सायामां भूतसंशुद्धिं ३४६ | सितोष्णीषेण महता ४२५ सायुधानथ दिक्पालान् ३५८ | सितं विलेपनं पुष्पं १७९ सारमादाय वै बुद्ध्या ५१३ | सिद्धप्रतिष्ठितं बिम्बं ४०५ सार्घ्यपुष्पाक्षतकरः ६३९ | सिद्धये चापवर्गार्थ- ६६१ सार्थं सर्व्यादिकं दद्या- ४२४ | सिद्धये द्रुतहेमाभं ४९५ सार्धतालं परिक्षेयं ५५९ | सिद्धये स्वात्मनश्चैव ५२० सार्धाङ्गुलद्वयं दैर्घ्याद् ५५८ | सिद्धात्रं शालिबीजादि ५४८ सार्धं चतुष्कलं वक्त्रं ५६९ | सिद्धामरनरादीनां १७० सार्धं चानावृतस्यैव ५७८ | सिद्धार्थकयुतैस्तस्य ४५१ सार्धं वै देवदेवस्य ६५० | सिद्धार्थकान् दक्षिणे तु ६१८ सालतालमयं चैव ५४३ | सिद्धार्थकान् सिताद्यांस्तु ६२४ साऽवचूर्ण्याऽथ संशोध्य ५४६ | सिद्धार्थकालसिस्नेह- ५४६

७६८ सात्वतसंहिता सिद्धार्थकैस्तथा पञ्च- ६१८ | सुपर्णसंस्थिताः सर्वे ६६२ सिद्धार्थकोदकं चैव ८२ | सुप्रबुद्धः परं धाम १३७ सिद्धावतारिताद् देवात् १५७ | सुप्रसन्नेन मनसा ५१३ सिद्धाः सुराङ्गनाश्चान्या ४१० | सुप्रसिद्धो महाबुद्धे ३१७ सिद्धीनां वैभवीयानां ३४२ | सुबद्धां सूर्यसोमाग्नि- ६६७ सिद्धिकृच्चाम्बरं स्वच्छं ५४९ | सुमर्दितैस्तिलैः कृष्णै- ३९० सिद्धिमोक्षप्रदं मन्त्रं ३४३ | सुमन्त्रेण तु तत्रापि ६४१ सिद्धिमोक्षप्रदं शुद्धं १३ | सुयन्त्रिते च क्षीराज्ये ६३२ सिद्धिसंसूचकाः सर्वे ५५० | सुयन्त्रितः संयतवाक् ५०२ सिद्ध्यर्थमन्यसिद्धीनां ४०२ | सुरसिद्धमनुष्यादि- ३०३ सिद्ध्यर्थं सर्वमन्त्राणा- ४९२ | सुलक्षणे तु भूभागे २२९ सिन्दूरपुञ्जवर्णाभा ३१२ | सुवर्णपरवर्णोत्थ- ५५१ सिन्दूरशिखराकार ५६ | सुव्यक्तलक्षणं मान्त्रं ५५ सिंहद्विष्टकमन्त्रेण ४०८ | सुव्यक्तावयवस्थित्या २९३ सिंहतेजोऽसहिष्णूनां ३०१ | सुशान्तं सर्वगं बुद्ध्वा ६३४ सिंहसूकरवाजाख्य- ५७३ | सुशुभेनाक्षसूत्रेण २३४ सीरं चक्रं च हस्तेऽस्य ५६ | सुशुभे पादुका चाथ ८० सुकवाटार्गलोपेतं ४२१ | सुश्लक्ष्णभूर्जपत्रे तु ३७५ सुगन्धपुष्पकलशं ६२५ | सुषुप्तिवृत्तेः पिण्डाख्य- २०५ सुगन्धफलपुष्पाद्य- ५०४ | सुसमाधारसंस्थं च ३७४ सुगन्धशालिचूर्णेन ३७४ | सुसमिद्धं च निर्धूमं ३६५ सुगन्धशालिसम्पूर्णं ८० | सुसमं तद्बहिर्दद्याद् ३८७ सुगन्धेन फलै रक्तै- १८२ | सुसमं श्रीयुतं कुर्या- ५९९ सुगन्धैश्चन्दनाद्यैश्च ९८ | सुसौन्दर्यं तु मानस्य ५६६ सुतृप्तिमथ नेत्रेण ४७० | सुसंस्कृतमसिद्धं वा ४६५ सुधाचन्दनलिप्ताङ्गं ३७४ | सुस्तम्भद्वितयेनैव ४२० सुधाचन्दनलिप्तानि ३८१ | सुस्थिरं दृढपादं च ६१२ सुधाद्यस्रवरं पश्चात् ४९८ | सुस्वरामुपघण्टां च ६७० सुधाद्यैर्वर्णकैः पीतै- ६१३ | सुहृद्ये भूतले मग्ना ५५१ सुधाद्यैर्वर्णकैः शुद्धै- ९८ | सूकराननतुल्यं तु ५८२ सुधूपितेऽर्घ्यपुष्पाढ्ये १५ | सूक्ष्मत्वेन च निश्शेषं २२७ सुधौतमहतं चाथ ८७ | सूक्ष्मव्यूहविभागेन १९५ सुनिश्चितं हितं चैत- ५६५ | सूतकाख्ये न कर्तव्यं ३६८ सुनेत्रैर्वेष्टितं कुर्या- ६१२ | सूतेऽग्निकणवन्मन्त्रं ६७ सुपर्णः पद्मरागाभो २९० | सूत्रद्वयेन पत्राग्रं २५३

श्लोकार्द्धानुक्रमणिका ७६९ सूत्रभूतां न्यसेत् सम्यक् ५९४ | सौभाग्यशब्दमादाय ५३९ सूत्रात्मकं वपुः कृत्वा ४४५ | सौमनस्यं महोत्साह- ५४८ सूत्रेण लाञ्छनं कुर्या- २५२ | सौम्यमूर्तिचतुष्कं तु ४७ सूत्रेण सर्वबिम्बानां ५६७ | सौम्ययाम्याप्यपूर्वाशा- २३१ सूत्रेण सुसमे कुर्याद् ५६७ | सौम्यरूपस्य च विभोः ५६९ सूत्रे मणिगणो यद्व- २९ | सौम्यवारुण ईशाने ४५० सूत्रं पूर्वापरसमं २४१ | सौम्यं द्विरष्टवर्षं च २२१ सूत्रं प्राक्पदसंस्थं यत् २४३ | संकोच्य तत्पुरासूत्र- ५९८ सूर्यकान्ताग्निसंकाश- २६८ | संक्रान्तेन तु वै बुद्धौ ४४९ सूर्यकोटिप्रभाः सर्वे ४७ | संक्रान्त्यां सोपवासस्तु ४०५ सूर्यचक्रसमारूढं २२२ | संक्षाल्याभ्यर्च्य चोद्धर्त्य ६१८ सूर्यमण्डलसंकाशं ३०७ | संख्यानिष्ठाक्षरस्यान्ते ५४१ सूर्यसोमात्मकं चाग्ने- १११ | संग्रहं च पुरा कृत्वा ५५५ सूर्यसोमौ ततः कुर्याद् ३५२ | संच्छन्नं शरजालेन ३७४ सृष्टये त्रितयं ह्येतत् ६७ | संज्ञाख्यं पदमन्त्रं च १९८ सृष्टिसंहारयोगेन ६६ | संज्ञाधारं हि तद्बीजं ४०० सेचनं चाम्भसा कुर्यात् ३७५ | संज्ञानानापदमयः १९८ सेचनं पञ्चगव्येन ५८४ | संन्यासं सञ्जयं वापि २३६ सेवन्ते साधकेन्द्रं तं ४१० | संमार्ज्य पूर्णशोभार्थं २४२ सोऽचिरान्मन्त्रमूर्तैर्वे ४०४ | संमार्ज्य भद्रपीठं तु ७१ सोऽचिरन्मुक्तदोषस्तु ६७० | संमेल्य जुहुयात् सर्वं ६३७ सोऽचिरान्मोक्षनिष्ठं तु ३१७ | संयच्छति जगद्योनेः ६७० सोदकेन च भूताना- ४९६ | संयच्छत्यचिराद् ब्रह्म- २८० सोऽनङ्गः संस्मृतो मन्त्रो २२ | संयच्छन्तं धिया सम्यग् २७१ सोऽन्तं फलमाप्न | संयच्छन्तं सदा शान्तिं २९५ सोपकुम्भानि कुम्भानि ३७८ | संयजेद् भवनाम्ना वै २३२ सोपवासेन कर्तव्यं ४०६ | संयजेन्मन्त्रनाथं तु ३८७ सोपवासैः क्रियापूर्वं ३२२ | संयाति चाङ्गभावं तद् ४२४ सोपानभूतं यत् क्रान्त्वा ४८३ | संयुक्ता नखजालेन ५६४ सोऽपि यायात् परं स्थानं १३५ | संयुक्तानपि पूर्वोक्तै- ५१२ सोऽस्मिन् संसारचक्रे तु ६५६ | संरक्षणाय योग्यत्व- २८६ सौत्रं देहमथाक्रम्य ४६८ | संरोधस्तर्पितानां तु ६३८ सौत्रं प्रतिसरं चित्रं ३२० | संरोध्य वर्ममन्त्रं तु ६५५ सौदामिनीचयप्रख्यै- ३५८ | संरोध्य सन्निधीकृत्य ६३६ सौदामिनीं प्रभाशक्तिं ३०८ | संवत्सरस्य पूजार्थं १७१, १८९

७७० सात्वतसंहिता संवत्सरस्य वै मध्याद् १९० | संस्नाप्य मूलमन्त्रेण ६०१ संवाहनपरात् कालाद् ४९९ | संस्पृशेत् शिखरं पीठ- ५९८ संविभज्याथ वैतेषां ४९८ | संस्पृशन् स्वाङ्घ्रियुग्मेन ४५२ संविभागः पितॄणां च ११५, ११९ | संस्मरन् परमं ज्योति- ६२७ संविश्य देवयानेन ४४४ | संस्मरेत् कमलाकारं ४४१ संवीजयेत् तु विनया- १७६ | संस्मरेत् सर्वदुःखानां ४४४ संवीज्यमानं विनया- २७६ | संस्मरेत् संहरन्तं च ६३५ संवीज्य व्यजनेनैव ८९ | संस्मरेदग्रतश्चास्त्रं ४५४ संवेष्ट्य कण्ठदेशान्तं ३७४ | संस्मरेदथ दत्ताख्यं २७७ संवेष्ट्य च पुरा सूत्रै- ६२५ | संस्मरेद्धेतिराड् दीप्तं १६५ संवेष्ट्य नेत्रवस्त्रैस्तु ५९३ | संस्मरंश्चक्रमन्त्रं तु ५९२ संवेष्ट्य रक्तसूत्रेण ३७९ | संस्मृताः पूजिताश्चैव ५३८ संवेष्ट्य सितसूत्रेण ३२३, ३७५ | संहरन्तं च तद्रूपं ४५ संसाध्य यष्टियोगेन २४१ | संहारमूर्तये शब्दं ५३७ संसारदेवतानां च ६५९ | संहितापारगाणां च ४९३ संसारभयभीतस्तु ३३६ | संहृत्य बर्हिकूर्चेन ४३० संसारानलतप्तानां ४०८ | सांस्पर्शिकानां भोगानां ३२० संसेच्य बिम्बं तदनु ६२७ | स्कन्धमानविनिर्मुक्तं ५६२ संसेच्य हुतभुग्भूमिं ४८५ | स्कन्धसूत्रसमस्थेन १६५ संस्कारचक्रं विविधं ४४३ | स्कन्धोत्तमाङ्गं त्रिकलं ५६० संस्कुर्यात् प्रतिकुण्डस्य ६२६ | स्तनद्वयं समं कुर्यात् ५६१ संस्कृतश्रुतपाठाभ्यां ५१८ | स्तनाभ्यां त्रिकलौ पार्श्वौ ५६२ संस्कृताज्यस्य विप्रुड्भिः १०६ | स्तम्बवत् कर्णिकामध्ये ३६ संस्कृतानां हि युक्ताना- ३४२ | स्तरोर्ध्वं तु निधायाथ ११६ संस्कृत्य ध्वजदण्डं च ६५७ | स्तरोपरि विकीर्याथ ११६ संस्कृत्य बिम्बवत् पीठं ६३७ | स्तावकं वैष्णवानां च ५०५ संस्कृत्य मूर्तिवत् किन्तु ४५९ | स्तुतिपाठकपूर्वास्तु ६३९ संस्थानमादिमूर्तेर्वं ४७ | स्तुतिसम्मार्जनस्नान- ३३६ संस्थाप्य विधिवत् कुम्भान् ५८९ | स्तुत्वा जितन्तमन्त्रेण ६३२ संस्थिताश्चादयो वर्णाः ४४७ | स्तोत्रमन्त्रैर्नमस्कारैः ९० संस्थिताः सिद्धगन्धर्व- १ | स्तोत्रैः कथानकैर्वाद्यै- १७७ संस्थितिं शाश्वतीं लोके ६६८ | स्थण्डिले कलशेऽग्नौ च ४३६ संस्थितिं संस्मरेत् तेषा- ४४२ | स्थण्डिलेष्वथ कुण्डेषु ६१५ संस्थितो दासभावेन ३३६ | स्थलानां व्यवधानं तु ६१४ संस्थितो यस्त्वभेदेन ४७७ | स्थलानां संकटानां च ६१४

श्लोकार्धानुक्रमणिका ७७१ स्थलायां स्थण्डिलस्योर्ध्वे ५८७ | स्नातोऽनुलिप्तो मन्त्रेण ६४९ स्थलेऽवतार्य मन्त्रेश- ५५२ | स्नातो बद्धकचो मौनी ३४५ स्थले वा मण्डले बिम्बे ४०६ | स्नातं स्रग्वस्त्रभूच्छिष्यं ४५९ स्थानद्वयं निविष्टस्य १८० | स्नातः शुक्लाम्बरः स्रग्वी ५८४ स्थानभेदस्थितं कृत्वा ४५० | स्नात्वाऽभ्यर्च्य जगन्नाथं १३३ स्थानभेदं समासाद्य ५८ | स्नात्वाऽभ्यर्च्य पितॄन् ४०७ स्थानेषु हृदयाद्येषु ३६८ | स्नानकर्मशिलादीना- ६१९ स्थानं सायुज्यतापूर्व- ६६७ | स्नानकुम्भं विनान्येषां ८८ स्थानं धूमाकुलं दग्ध- ४५७ | स्नानादिनाऽखिलेनैव ५२० स्थापितं भगवद्विम्बं १५७ | स्नानादृते न कुर्याद् वै ३६८ स्थालीं कमण्डलुं दर्वीं ४२३ | स्नानाद् ध्यानात्तथा ४०६ स्थालीं चास्त्रेण संक्षाल्य ४३४ | स्नानाद्यमखिलं ताभ्या- ६५३ स्थितमेकाधिकेनैव २९९ | स्नानाद्यमेकादश्यां वै ३२३ स्थितस्तद्विजयेऽध्यक्षः २७४ | स्नानाद्यं कर्मबिम्बे तु ६२० स्थितस्त्वनेकधा देवो २९९ | स्नानान्ते ब्रह्मरन्ध्रोर्ध्वं ३७५ स्थिताङ्घ्रिदेशतो लक्ष्मी- २८७ | स्नानार्थमग्निकोणे तु ७३ स्थितिमादाय विश्वेशः ६३५ | स्नानार्थं कल्पितेनैव ८२ स्थितेऽपि तन्मुहूर्तांशे ६४८ | स्नानार्थं खलिसंयुक्तं ८० स्थितोऽन्तर्यामिभावेन २१९ | स्नानालभनवस्त्रस्र- ७७ स्थितो यः स्तम्भभूतस्तु २२१ | स्नानासनं निवेद्याथ ८० स्थितो वैद्याधरीयेण ३०६ | स्नानीयादग्रगेहाद् वा ६११ स्थितं वैभवदीक्षायां ४७६ | स्नानैर्विलेपनैर्वस्त्रै- ३६१ स्थितं स्वकर्णिकोर्ध्वाच्च ५४ | स्नानोपभोगमन्त्रार्थं ६७० स्थिताः सङ्कर्षणान्ताश्च- ४४८ | स्नापयित्वाऽर्चयित्वा तु ६३० स्थित्यपेक्षावशेनैव ६०२ | स्नापयेत् कलशेनाथ ६५० स्थित्यर्थं ब्रह्मनाड्या वै ५६७ | स्नापयेत् पाठयेद् विप्रान् ६२९ स्थित्युत्पत्तिप्रलयकृत् ६४ | स्नापयेद् बन्धुमित्रादीन् ३३२ स्थित्युत्पत्तिलयत्राण- १४१ | स्नापितं पूजितं सम्यक् ५९३ स्थित्वा लाञ्छनमन्त्रांस्तु ६३४ | स्पृष्टमूर्ध्वशिखं सैव ३६२ स्थित्वाऽग्रतो मन्त्र- ५९५ | स्फटिकाद्रिप्रतीकाशं ३०६ स्थिरं धराश्रितं भूयो ४४७ | स्फटिकामलसंकाशं ५५२ स्थूलरूपेण तमजं २६६ | स्फटिकोपलवद् भावान् २६३ स्थूलसूक्ष्मपरत्वेन ६४७ | स्फाटिकेनाक्षसूत्रेण २८२ स्थूलं विना न चैवार्च्या ६६१ | स्फाटिकेनाक्षसूत्रेण ९६ स्नपनं पूज्यमन्त्रस्य ३२८ | स्फाटिकं चाक्षसूत्रं च ४२२

७७२ सात्वतसंहिता स्फिजौ कौपीनराजी च ५६२ | स्रवन्तममृतं त्वेवं ३७५ स्फुटीकृतं मया देव ७९ | स्त्रीभोगं चेतः कृत्वा ४१० स्फुटो रेखामयः शङ्खः ३८ | स्रुक्स्रुवादीनि भाण्डानि ९८ स्फुरद्रूपां परिभ्रष्टां ४४२ | स्रुक्स्रुवावथ चादाय १०५ स्फुलिङ्गकणतुल्येन ५५ | स्रुक्स्रुवौ च चतुष्कं य- १०२ स्मरन् प्रभुं समाचम्य १३८ | स्रुक्स्रुवौ चापि कलशौ २६३ स्मरेत् पत्राश्रितं सूर्य ३५४ | स्रुक्स्रुवौ योगपट्टं च ४९५ स्मरेत् पूर्वोदितं पद्मं १३१ | सुङ्ग्मूलफलपत्रैस्तु २६८ स्मरेत् सङ्कर्षणं देवं ५७ | स्रुवमाज्येन सम्पूर्य ४७० स्मरेद् दक्षिणपाणौ तु ४३८ | स्रुवमादाय सन्तप्य ४६९ स्मरेद् वामकरेष्वस्य २६८ | स्वकमन्तर्गतं तेजः २३ स्मर्तव्यास्तु भुजेष्वस्य २६३ | स्वकर्मणा यथोत्कर्ष- १४६ स्मर्तव्यं ध्यानकाले तु ३१० | स्वकर्मनिरतो नित्यं ३४५ स्मर्तव्यः स चतुर्धा वै २८२ | स्वकाच्छान्ततराद् ब्रह्म- २६६ स्मर्तव्यः सूर्यसंकाशः ५१० | स्वकारणं विना सर्व- २०८ स्मर्तव्यः सोऽपि भगवा- २८५ | स्वकार्यसूचनान्न्यूनं ५७२ स्मर्तव्यः स्वपदस्थः स २०८ | स्वकीया जातयश्रान्ते ३४४ स्मर्यं ऊर्ध्वे सरश्शायी २२६ | स्वकुण्डे हवनं कुर्या- ६१५ स्मृत्वाथ मुक्तं तन्मात्रै- ३४७ | स्वगृहद्वारदेशाच्च ५४९ स्मृत्वाऽथ शिष्यचैतन्य- ४७० | स्वगृहादौ च सर्वत्र ६६२ स्मृत्वा नीलाम्बुजाक्रान्तं ४४१ | स्वच्छस्फटिकवर्णाभं ३८३ स्मृत्वाऽनुज्ञां समादाय ३६५ | स्वतेजोनिजसामर्थ्य- २९३ स्मृत्वा परात्मना तं च २३८ | स्वदिक्ष्वन्यान्यथावस्थान् ५९२ स्मृत्वा शक्त्यात्मनाऽग्नौ तु ४७४ | स्वदीपालङ्कृतं कृत्वा ३८९ स्मृत्वा सम्पूजनं कुर्या- १७६ | स्वदेहेतेजःसम्भूत ४८ स्मृत्वा ह्यभेदभावेन ४४९ | स्वदेहाद् रेचकेनाथ ४७० स्मृत्वैवं मूलमन्त्रं तु ६३५ | स्वदैर्घ्यादर्धविस्तीर्णं ६१२ स्यात् षट्करे गृहे कुण्डं ६०९ | स्वनामपदसंयुक्तो ४५० स्याद् यद्येकादशी पूर्णा १८९ | स्वनाम्ना प्रणवाद्येन ३५४ स्रक्चन्दनाग्र्यधूपैस्तु ४०७ | स्वनाम्ना प्रणवेनैव ६३८ स्रग्दामसूत्रसम्बद्ध- ८९ | स्वपक्षमानाद् द्विगुणं ५७६ स्रग् धूपं मधुपर्कं च १०२,१११ | स्वपदस्थानभेदेन ६६ स्रग्वरैर्धूपदीपैस्तु ४०५ | स्वपदात् प्राग्वदुत्थाप्य ४२१ स्रग्वरैर्विविधैर्माल्यैः ५७ | स्वपदं च स्वसंस्कारं ५२४ स्रग्वस्त्राग्र्यानुलेपाद्यै- ३९१ | स्वपदं भोगखिन्नस्य २०४

श्लोकार्धानुक्रमणिका ७७३ स्वपाणिव्यजनेनाथ ३८८ | स्वरूपममलं भूयः ६३५ स्वप्नानि यान्यनिष्टानि ४५७ | स्वरूपापादनार्थं तु ३६७ स्वप्रकाशस्त्वनुपमो २३ | स्वरूपेण यथावस्थ- ४८८ स्वबुद्ध्याऽनुगतं कृत्वा ४४५ | स्वरूपेण हि मन्त्रत्व- १९९ स्वभावप्रच्युतिर्बीजं २०२ | स्वरेणैकेन युक्तस्य १९९ स्वभूमौ वाममार्गेण ४६४ | स्वरैर्नियोजयेद् विद्वि १६५ स्वमणिर्व्यञ्जितेनैव २५८ | स्वरोत्थं व्यञ्जनोत्थं वा १९९ स्वमन्त्रयुक्ता चान्येषा- ३६३ | स्वर्णादिनार्थिनः शक्त्या ६१९ स्वमन्त्रसन्निधिं तत्र १५६ | स्वलङ्कृतां सुरूपां च ९३ स्वमन्त्रामृतौघेना- ३४७ | स्वल्पमध्योत्तमाद्येन ५१९ स्वमन्त्रेणाम्बरस्थस्य २२४ | स्ववक्त्रद्वयमात्रेण ३०१ स्वमन्त्रेणार्चनात् स्वत्वं ४१९ | स्वविवर्तेन बीजस्य २०० स्वमरीचिगणेनैव २३२,४३८ | स्वव्यापारवशेनापि ४८० स्वमाचारं स्वकां जातिं ५२४ | स्वशक्तिपरिपूर्णस्य ४७१ स्वमायाजलमध्यस्थम् २७९ | स्वशक्तिभावितं कृत्वा २६९ स्वमुद्रालङ्कृतश्चापि ५२३ | स्वशक्तिवर्णदण्डस्थं ६५५ स्वमूर्तिकुम्भान्मन्त्रेण ६३६ | स्वशक्तिविभवाधार- २७१ स्वमूर्तिभिरमूर्तीभि- ३१ | स्वशक्त्या वै हानिच्छातो ४४९ स्वमूर्तेस्तर्पणार्थं च १०९ | स्वशरीरमथासाद्य ४६९ स्वमूर्त्याराधनाद्येन १४८ | स्वसामर्थ्यं स्वशक्त्या तत् ४४९ स्वयमभ्यर्चयेत् पश्चात् ४४२ | स्वस्तिकाद्यैर्भवत्येवं २९४ स्वयमाद्यन्तसंरुद्धं ६३३ | स्वस्तिकेनोपविष्टाश्चा- ३१६ स्वयमेव सुबुद्ध्या यत् ११९ | स्वस्त्यस्तु ते युतेनाथ ३८८ स्वयमेवानुरूपेण ६४९ | स्वस्थानमणिमादीनां ४८० स्वयमेवोपकाराय ३६ | स्वस्थानेषु स्वमन्त्रेभ्य- ४४६ स्वयंकृतानां बिम्बानां ६५८ | स्वस्थानं यज्ञभूमेर्वै ६१९ स्वयं नानास्वरूपेण ६५८ | स्वस्वाङ्गुलियुगेनैव ३४८ स्वयं वस्त्वनुसन्धाय ६१७ | स्वातन्त्र्यात् परिपूर्णत्वात् २०८ स्वयं शशाङ्कं श्रीवत्सो ३११ | स्वात्मना चातुरात्मीय- १२९ स्वयं स्वोत्थं विभजति २८५ | स्वात्मन्युपरते यस्मिन् १५ स्वरव्यञ्जनसंयोगाद् १९९ | स्वानुष्ठानं हि वै यस्मा- ३६८ स्वरश्मिखचितं ध्याये- ३०७ | स्वापयेत् स्वप्नलाभाय ४५१ स्वरश्मिमण्डलान्तःस्थं ३०७ | स्वाभिः स्वाभिरसंख्यं तु ५८७ स्वरूपभेदमाप्नोति ३०४ | स्वामिंस्तदनु वै दद्याद् ५३७ स्वरूपमजहद् ध्याये- ४०८ | स्वायामदीर्घं तत्पक्ष- ५७६

७७४ सात्वतसंहिता स्वार्थतो वा परार्थेन ३९२ । हुत्वा यथाविधानेन ३९० स्वाश्रमे बन्धुवर्गस्य ६६२ । हुत्वाऽथ सर्वबीजानि ३८७ स्वाहान्तमन्त्रमुच्चार्य ४९५ । हुत्वाऽप्यन्नाहुतीनां च ११२ स्वाहान्तं भोगसिद्धयर्थं ४७० । हुत्वा शताष्टसंख्यं तु ६२६ स्वाहान्तः प्रणवाद्यश्च १६९ । हुत्वास्त्रमन्त्रजप्तेन ४४५ स्विन्नानि सप्तबीजानि ३७५ । हुंफडन्तं च शिरसि ४४४ स्वेन स्वेन तु पिण्डेन ५३० । हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं ३८३ स्वेन स्वेन तु मन्त्रेण १६९,२३८ । हृत्पुण्डरीकमध्ये तु ४२६ स्वेनाध्यात्मगुणेनैव ४६८ । हृत्पुण्डरीकमध्येऽथ ४१० स्वोत्येन रश्मिजालेन ३०७ । हृत्स्थो नियतिदण्डेन २८० स्वोत्यं सन्निःसृतं २७९ । हृदयङ्गमसंज्ञाना- ३२० स्वोन्नत्यर्थेनोपपीठं ४२० । हृदादयोऽस्त्रपर्यन्ता ३४८ स्वां शक्तिमवलम्ब्यास्ते २१९ । हृदादि यद्वा दिक्स्थेषु ६२६ स्वां शक्तिमुपसंहृत्य ४४७ । हृदादिनेत्रपर्यन्त- १६२ हकारं च सकारस्थं १६५ । हृदाद्यन्तनिरुद्धेन ६५५ हनुद्वयस्य वै मानं ५७० । हृदाद्यावर्तितैः षड्भि- ६५० हन्यात् सिद्धार्थकैस्तस्माद् ६३९ । हृदाद्यं नेत्रपर्यन्त- ३४८,४०० हरितालमुशीरं च ६४२ । हृदाऽवगुण्ठितस्तनुं ४५१ हर्तुं नो युज्यते येन २३७ । हृदावतार्याभिधार्य ४३४ हलोत्था वृषशृङ्गोत्था ६२३ । हृदा शयनगं कृत्वा ६३४ हवनात् तन्मयत्वाच्च २०३ । हृदास्त्रपरिजप्तेन ६४६ हवनान्तं क्रियाकाण्डं ३२३ । हृदि वेद्यां बहिर्मूर्तौ ३१८ हवनान्तं च निःशेषं ६४९ । हृद्यैर्मृष्टैः स्थिरैर्मैध्यै- ३६१ हवनं विधिवत् कार्यं ५८८ । हृद्यंसयोर्ललाटे च ११५ हवर्णकर्णिकायां तु ३६ । हृद्याः सुगन्धाः कर्मण्या ५०६ हविश्शेषेण संयुक्तं १५२ । हृन्मध्ये गगने भूमौ २५९ हस्तयोर्विग्रहे साङ्गं ४२६ । हृन्मन्त्रेण चतुर्णां तु ४२७ हारनूपुरवस्त्रस्त्र- ५७३ । हृन्मन्त्रेण तदूर्ध्वं तु ६०१ हार्दाग्रेरूर्ध्वगायां तु २७ । हृन्मन्त्रेण तु सास्त्रेण ५४६ हितार्थं च प्रपन्नानां ८ । हृन्मन्त्रपूजितैर्भूयः ६५२ हितार्थं भवभीतानां १२,३४३ । हृन्मन्त्रसम्पुटस्थं च ४४४ हीनमर्धाङ्गुलेनैव ५६१ । हृषीकेशश्च तत्पत्नी १९२ हीनमेकाङ्गुलेनैव ५६३ । हेतुनानेन भगवान् ३०२ हुत्वा चाभिमतैर्ग्रासै- १२२ । हे धराधिपते नाथ ४७३ हुत्वा ज्ञानपदेनैव ४४३ । हेमपूर्णानि रत्नानि ४२६

श्लोकार्धानुक्रमणिका · ७७५ हेमर(त्कौ ? त्नौ)षधिस्नानैः ३८७ | होतव्यं कर्मसिद्धयर्थं १०६ हेमरत्नोदकेनाथ १९८ | होतव्यं प्रणवेनैव ६३८ हेमरत्नौषधिवृक्ष- ३७४ | होतव्यं ब्राह्मणैः सम्यक् ५९२ हेमादिद्रव्यजनिते ६९ | होमान्तमखिलं कृत्वा १४० हेमादिधातवो रत्न- ४५७ | होमान्तमर्चनं कृत्वा १४९ हेमादिधातुनिचयं ४०९ | होमान्ते कलशथस्य ३७५ हेमादिनिर्मितं कुर्यात् १७० | होमार्चनविधानेषु ६६४ हेमाद्युत्थानि पात्राणि ४२२ | होमोपकरणं सर्वं १०२ हेमाब्जभूतं तद्ध्यात्वा ४४० | होमं तत्सिद्धये कृत्वा ४३५ हेमालिपाण्डराभं च ३०८ | हंसमूर्तिमथात्मानं २६५ हेयं चानर्थसिद्धीना- ५२३ | हंसः शुको भरद्वाजः ५४९ हेयः शेषमुपादेयं ४७९ | ह्रस्वदीर्घविभागेन १६ हैमं तदूर्ध्वं कमलं ६४३ | ह्रदाद् वल्मीकशिखराद् ६२३ होतव्यमस्यवामीयं ५९२ | हासादङ्गुलयुग्मस्य ६०९

प्रतिष्ठा मण्डप पूर्व दिशा (ऊपर): पीतवर्ण ध्वज | पीतवर्ण पताका इन्द्र, धाता, भग सुदृढतोरण | पूर्वद्वार | इन्द्र | ऋग्वेद अनन्त | प्रशान्त | ध्रुव | अथर्वा | शिशिर आग्नेय कोण (ऊपर-दाएँ): रक्तवर्ण ध्वज | रक्तवर्ण पताका अग्नि योगिनी | मातृका | गणेश | वरुण कलश दक्षिण दिशा (दाएँ): श्यामवर्ण ध्वज | श्यामवर्ण पताका पूषा, मित्र, वरुण भद्रतोरण | दक्षिणद्वार | यम | यजुर्वेद पर्जन्य | अशोक नैर्ऋत्य कोण (नीचे-दाएँ): कृष्णवर्ण ध्वज | कृष्णवर्ण पताका निर्ऋति वास्तुपीठ पश्चिम दिशा (नीचे): श्वेतवर्ण ध्वज | श्वेतवर्ण पताका अर्यमा, अंश, विवस्वान् सुप्रभोतोरण | पश्चिमद्वार | वरुण | सामवेद संजीवन | अनिल | अमृत | अनिल वायव्य कोण (नीचे-बाएँ): धूम्रवर्ण ध्वज | धूम्रवर्ण पताका वायु क्षेत्रपाल उत्तर दिशा (बाएँ): सुवर्णवर्ण ध्वज | सुवर्णवर्ण पताका त्वष्टा, सविता, विष्णु सुप्रभाततोरण | उत्तरद्वार | सोम | अथर्ववेद प्रभास | श्रीपद | प्रत्युष | धनद ईशान कोण (ऊपर-बाएँ): मेघवर्ण ध्वज | मेघवर्ण पताका ईशान ग्रहपीठ मध्य भाग एवं कुण्ड: आचार्य-कुण्ड सर्वतोभद्रवेदी स्रुक्-स्रुव

इस पृष्ठ पर कोई पाठ्य सामग्री (text) उपलब्ध नहीं है। यह एक रिक्त पृष्ठ (blank page) है।

आगमरहस्यम्

सम्पादक एवं व्याख्याकार डॉ. सुधाकर मालवीय

'आगमरहस्य' तन्त्र शैवागम के शास्त्रज्ञ एवं साधक शिरोमणि पण्डित श्रीसरयू प्रसाद द्विवेदी विरचित है। यह ग्रन्थ शारदातिलकतन्त्र के समान है और अनेक तन्त्र ग्रन्थों का सार रूप है। श्रीसरयूप्रसाद द्विवेदी ने विभिन्न शैव, शाक्त एवं वैष्णव ग्रन्थों से विषयों को संकलित करके शैवागम के साधकों के लिए यह संग्रह ग्रन्थ लिखा है। यह ग्रन्थ पूर्वार्द्ध और उत्तरार्द्ध दो भागों में प्रस्तुत है। पूर्वार्द्ध में 'तान्त्रिकसिद्धान्तों' का संकलन है और उत्तरार्द्ध में 'प्रयोग-पद्धति' का निरूपण है। प्रथम भाग (पूर्वार्द्ध) में अट्ठाइस अध्यायों में सृष्टिक्रम आदि वर्णित हैं और उत्तरार्द्ध भाग में चौबीस अध्यायों में पूजाक्रम एवं स्तोत्र आदि सङ्कलित हैं। दोनों भागों को मिलाकर प्रायः बारह हजार श्लोक इसमें हैं।

आगमरहस्य का पूर्वार्द्ध भाग इदं प्रथमतया हिन्दी व्याख्या के साथ विद्वानों के समक्ष प्रस्तुत है। इस ग्रन्थ में आचार्य द्वारा मुख्य रूप से 'शारदातिलकतन्त्र' और उसकी टीका राघवभट्ट की सत्सम्प्रदायकृत् 'पदार्थादर्श' से सहायता ली गई है। अनेक सन्दर्भों में मुख्यरूप से 'कुलार्णवतन्त्र' एवं 'ज्ञानार्णवतन्त्र' तथा 'मन्त्रमहोदधि' से सहायता ली गयी है। इस प्रकार तन्त्रगत मौलिक सिद्धान्त का प्रतिपादन अत्यन्त सरल रूप से प्रस्तुत किया गया है।

तन्त्रप्रयोग में प्रक्रिया का अत्यन्त महत्त्व है। मन्त्र एवं मातृका के साधक को पूजा पद्धति का ज्ञान अवश्य होना चाहिए। इसीलिए आगमरहस्य का उत्तरार्द्ध पद्धति से सम्बद्ध है। अनेक तन्त्र ग्रन्थों के सम्पादक डॉ. सुधाकर मालवीय काशी के लब्धप्रतिष्ठ विद्वान् हैं, जो काशीहिन्दूविश्वविद्यालय के संस्कृत विभाग से सम्प्रति सेवानिवृत्त हैं। इनके द्वारा संशोधित एवं व्याख्यात यह ग्रन्थ अत्यन्त उपादेय है, और विद्वानों एवं उपासकों हेतु संग्रहणीय है।


Also can be had from Chowkhamba Krishnadas Academy, Varanasi. ISBN : 978-81-7080-244-X | Price : Rs. 500.00

(Side margin text: designed by Shreyashi GRAPHICS, mo. 9839814784)