शिशुपालवधम् (महाकवि माघ - सान्वय हिन्दी टीका सहित)

शिशुपालवधे प्रथमः सर्गः

---

✡ कवि शिशुपाल के द्वारा जगत् के उत्पीड़न का वर्णन कर रहा है— बलावलेपादधुनापि पूर्ववत् प्रबाध्यते तेन जगज्जिगीषुणा । सतीव योषित्प्रकृतिः सुनिश्चला¹ पुमांसमभ्येति² भवान्तरेष्वपि ॥ ७२ ॥

✡ नारदजी भगवान् श्रीकृष्ण से कह रहे हैं कि इस परिस्थिति में शिशुपाल का वध करना आपका कर्तव्य है— तदेनमु³ल्लङ्घितशासनं विधेर् विधेहि कीनाशनिकेतना⁴तिथिम् । शुभेतराचारविपक्त्रिमापदो निपातनीया⁵ हि सतामसाधवः ॥ ७३ ॥

✡ नारदजी शिशुपाल का वध करके इन्द्र को आनन्दित करने की प्रार्थना श्रीकृष्ण से करते हैं— हृदयमरिबधोदयादुढूढ-⁶ द्रढिम दधातु पुनः पुरन्दरस्य । घनपुलकपुलोमजाकुचाग्र- द्रुतपरिरम्भनिपीडनक्षमत्वम् ॥ ७४॥

---

✡ जब महर्षि नारद इस प्रकार इन्द्र का सन्देश कह कर स्वर्ग को प्रस्थान कर गये तब श्रीकृष्ण ने शिशुपाल के प्रति क्रोध किया जिसका वर्णन कवि कर रहा है— ओमित्युक्तवतोऽथ शार्ङ्गिण इति व्याहृत्य वाचं नभस् तस्मिन्नुत्पतिते पुरः सुरमुना- विन्दोः श्रियं बिभ्रति । शत्रूणामनिशं⁷ विनाशपिशुनः क्रुद्धस्य चैद्यं प्रति⁸ व्योम्नीव भृकुटिच्छलेन वदने केतुश्चकारास्पदम् ॥ ७५ ॥

इति श्रीमाघभट्टविरचिते शिशुपालवधमहा⁹काव्ये कृष्णनारदसम्भाषणं¹⁰ नाम प्रथमः सर्गः ॥

---

---

¹ ‘सुनिश्चिता’ इति पाठान्तरम् ।
² ‘पुमांसमन्वेति’ इति पाठान्तरम् ।
³ ‘तमेवमु-’ इति पाठान्तरम् ।
⁴ ‘निवेशना’ इति पाठान्तरम् ।
⁵ ‘विपादनीया’ इति पाठान्तरम् ।
⁶ ‘दुपोढ’, ‘दवाप्त’ इति वा पाठान्तरौ।
⁷ ‘शत्रूणां नितराम्’ इति पाठान्तरम् ।
⁸ ‘कर्तुं/कर्तुमर्ति संयति’, ‘कर्तुं/कर्तुमर्ति संयुगे’ इति च पाठान्तरौ ।
९ क्वचित्संस्करणेषु ‘महा’ इति नास्ति।
१० ‘नारदागमनविसर्जनो’ इति पाठान्तरम् ।

---

पृष्ठम्:- ०८