शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

आ०-३ ] उत्पलदेवकृतवृत्त्योपेता १०३ यथा, तथा ईश्वरप्रत्यभिज्ञातोऽवधार्यम्। गान्धिकस्यान्यस्य¹ च तुल्ये गन्धानामित्यत्यानुभवे गान्धिकस्य गन्धामोदवत्तया अन्यस्यैव तु तच्छून्य- स्यैव। अनेन विश्वनिर्भरता समर्थिता, तावन्मात्रेऽयं² दृष्टान्तः ॥ ८५ ॥ सत्यानि³ स्वात्मरूपाणि पश्यतो न समानता ॥ ८६ ॥ पश्यन्त्याथो⁴ शिभावस्था क्रियाफलसमाप्तिः । क्रियाया वाथ प्रारम्भे कल्पनीया प्रशान्तता ॥ ८७ ॥ अस्तु सापि न भेदाय यथा तत्प्रविनिश्चितम् । सादाख्येश्वरदशयोरपि न पश्यन्त्या समानता, सर्वमहमित्येव- मात्माविभेदेनात्मविश्रान्तानि सत्यान्येव वस्तूनि तथा पश्यति प्रमाता। पश्यन्त्यां तु सुषुप्तावस्थायामिव भिन्नान्येव संसारदशोचितानि बीज- भावेनास्ते, सुषुप्तोत्तीर्णेऽपि पश्यन्त्या अविद्यामयान्येव तद्दर्शने इति 'अहंप्रत्यवमर्शो यः प्रकाशात्मापि वाग्वपुः । नासौ विकल्पः स ह्युक्तो द्वयाक्षेपी विनिश्चयः ॥ भिन्नयोरवभासो हि स्याद्घटाघटयोर्द्वयोः । प्रकाशस्येव नान्यस्य भेदिनस्तवभासनम् ॥' इति । १ ननु सर्वेषामेवानन्तगन्धावभासोऽक्रममेवास्ति किमर्थं गान्धिक- स्येति व्यपदेश इत्यत आह गान्धिकस्येति, अन्येषां हि अनन्तावभासेऽपि क्रमेण ग्रहणमस्य सममेवेति भावः । गन्धामोदरहितस्य । २ तावन्मात्र इति, ‘स यदास्ते' इत्यादिना लक्षितलक्षणायामित्यर्थः । ननु चास्त्वेवमत्र हि न किंचन अस्माकं दूषणमदूषणं वा महासामान्यतयास्य भवद्भिरुपगतत्वात् । या पुनः सदाशिवेश्वरदशा, तत्र कथमन्वभवतीत्यत आह सत्यानीत्यादि । ३ परावस्थायां हि स्वभावभूतत्वात्सर्वस्य न तत्रानुभवाद्यसंभावना- संभावनादिशङ्कापीदन्ताभासाभावात् सदाशिवादाविदन्ताभासस्य भास- यिष्यमाणत्वात्कथं तत्रानुभव इति तत्र पश्यन्तीसाम्यमायातीत्याशङ्क्याह सत्यानीत्यादि । ४ ननु चास्तु पश्यन्त्यामहमित्यात्माभेदेन सत्यान्येव वस्तूनि, अहमित्यत्र 'ज्ञानक्रिये सादाख्यम्' इति नीत्या ज्ञानरूपत्वात्सदा- शिवस्य, क्रियारूपत्वाच्चेश्वरस्य तयोरेव विशेषत्वेऽनुभवतीति युज्यते, विशेषस्य तु सामान्यपूर्वभावित्वात्पूर्वावस्था निरनुभवा सिद्धयतीत्यत आहाथो इति ।