सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

३३२ गोलाध्याये

कल्पितमिह जगत्तन्त्र हा हा कारेति गणेशदैवज्ञोक्तप्रसिद्धसूर्यसर्वग्रसनानुपपत्तेश्च । अत एव च्छादकलघुत्वं महत्त्वं च परस्परच्छादकापेक्षया । न ग्राह्यापेक्षया । तेनैव च ग्रस्तेतरभागस्योत्पन्नशृङ्गयोः सूर्ये यथा तीक्ष्णत्वं तथा चन्द्रे न प्रतीयते । अर्धखण्डित- ग्रहणं तु चन्द्रमण्डले तन्न्यूनग्रासे तथा शृङ्गयोरप्रतीतेः । सर्वग्रसननिवारणपरमर्धपदे वा । शाकेऽष्टाद्रिमनून्मितेऽनलशरद्यूजेऽष्टनाडीमिते दर्शेऽस्याह्नि मित्रभे भवदिनग्रस्तं महाश्चर्य- कृत् । शेषोऽर्कः परितः सितो वलयतो मध्येऽत्र कृष्णो युतोऽल्पं चान्द्रं वपुरैक्षतात्र कवि- बिन्द्राद्यन्धकारे जन इति गणेशदैवज्ञोक्तप्रसिद्धवलयाकाररविग्रहणं तु मानान्तरार्धालिपशरे छादकस्य च्छाद्यबिम्बत्वान्नसंभवेदेव । चन्द्रच्छादकस्य चन्द्रबिम्बाल्पबिम्बत्वासं