सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

६१६ गोलाध्याये श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः यो हि प्रदेशो ८ १६ २८९ योऽभ्युदेति समयेन ८ २४ २९५ र रविचिह्नस्य च्छाया १२ ४ ४१६ रसपूर्णं तच्चक्रं १२ ५१ ४८६ रसगुणपूर्णंमही १४ ५८ ५९१ राशेर्यस्य निरक्षजोदय ८ ३१ ३०९ राहुः कुभामण्डलगः ९ १० ३३० राश्यादेविकला १४ १८ ५५७ राशयः खं० लवाः १४ २२ ५६५ ल लम्बनं बत २ ९ १९ लङ्का कुमध्ये ३ १७ ५६ लवणजलधिरादौ ३ २२ ६० लङ्कादेशाद्धिमगिरि ३ २६ ६५ लङ्का पुरेऽर्कस्य ३ ४४ ७९ लङ्कोदये स्युर्न ४ २० १४२ लम्बाधिका क्रान्ति ८ ७ २७७

श्लोकानुक्रमणिका ६१७ श्लोकः अध्याय श्लोकसंख्या पृष्ठः वंशस्य मूलं १२ ४१ ४७१ वर्ग वर्ग पदं धनं १४ ४ ५२६ वंशस्य मूलं प्रविलोक्य १४ ५० ५८१ वादी व्याकरणं १ ४ ५ विष्कम्भशैलाः खलु ३ ३२ ६९ विष्णुपदी विष्णुपदात् ३ ३७ ७३ विषुवत्क्रान्ति वलययोः ७ १७ २४१ विषुवद्वृत्तं द्युसदां ८ ८ २८० विधूर्ध्वभागे पितरो ८ १३ २८५ विभिन्नेकदिशोर्विद्यात् १० ९ ३८५ विहाय सौधं १२ ४१ ४७१ वृत्तक्षेत्रफलं ३ ५७ ९५ वृद्धिर्विधेरह्नि भुवः ३ ६२ १०५ वृत्तस्य मध्ये किल ५ ४१ १९४ वेदा भवाः १२ ३३ ४४० व्यासार्धेऽष्टगुणा ६ १८ १९९ व्यस्तैयष्टीभायाः १२ ६ ४१८ श शशाङ्कमासोनितसाव ४ १२ १३४ शरे महति भानां १० ८ ३८५ शङ्कूदयास्तसूत्रान्तरम् १२ ३२ ४५८ शङ्क्वन्तरहृत १२ ३३ ४५९ शाकं ततः ३ २५ ६० शीघ्नीचोच्चवृत्तस्य ५ ३५ १८४ शीघ्रकर्णेन भक्ता ७ १५ २३८ शीघ्रेऽग्रगे युतिर्यता ९ २८ ३४८ शुक्लस्य द्विजराज २ १० २१ शृङ्गोन्नतिग्रह ३ १६ ५३

६१८ गोलाध्याये श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः शेषोनहरोविकलाशेषं १४ १९ ५५७ ष षष्ट्या घटीनां ४ ७ १२६ षट्षष्टिः सदला ८ ३२ ३११ षष्ट्यङ्गुलव्यास १२ २१ ४२७ षडङ्कैरमरैस्तुल्या १२ ५० ४८८ षट्त्रिंशत्सहितानि १४ १४ ५४८ स संसिद्धाद्द्युगणात् २ ३ १५ सर्वतः पर्वताराम ३ ३ २८ समो यतः स्यात्परिधेः ३ १३ ४९ सरांस्यथैतेष्वरुणं ३ ३५ ६९ सद्रत्नकाञ्चनमयं ३ ३६ ६९ समं भसूर्याविदितौ ४ ५ १२६ समागतासुसंयुता ४ ६ १२६ समासभावना चैका ६ २३ १९९ सदा समत्वं ८ ६ २७७ समकलकाले भूभा ९ ३ ३२७ सर्वतः क्रान्तिसूत्राणां ९ ४१ ३५३ सर्वतः क्षेपसूत्राणां ९ ४२ ३५३ समकीलकयोः प्रोतं ९ ६३ ३५४ समवृत्तेऽक्षवृत्ते च ९ ६४ ३५५ सत्रिमार्कात्क्रमक्रान्ते ९ ७३ ३५५ सत्रिराशिग्रहद्युज्या १० १० ३८८ समतलमस्तकपरिधिः १२ ९ ४२३ सहस्यकाले बहुशस्य १३ ९ ५०३ सरसमभिलपन्ती १३ १३ ५१६ सावनान्यवमानि ४ १४ १३५ सिद्धि साध्यमुपैति १ १ १

shape. Now look at line 13: the letter has that exact same top shape as 'ह'! But instead of 'ि', it has 'ु' below: 'हु'. Wait, what about the dot after 'हु'? There is no dot. So it's "स्वल्पान्तत्वान्मुहुकर्म" or "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म". Wait, looking at the center, it really looks like 'द' + 'ु' = 'दु' because the curve is smooth like 'द' in 'सूत्रादिवाशङ्कुतलं' (line 5). If it is 'द', it's a typo for 'हु'. Let's look at it: "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म" vs "स्वल्पान्तत्वान्मुहुकर्म". Actually, "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म" is what a literal typist would have set if the font sorted 'द' instead of 'ह', or maybe it is 'हु' with a worn lead type.

स्वगोऽङ्गेषुषडंशेन ६ १६ १९९ स्फुटोनशीघ्रोच्चयुतौ ७ २५ २६१ स्युलंम्बन कला नाड्यो ९ २७ ३४८ स्वकुसुमैर्मलिनामिव १३ २ ४९५ स्वतनूजवनराज्या १३ ८ ५०३ स्याद

Indological Truths

श्रीमद्भास्कराचार्यविरचित सिद्धान्तशिरोमणेः गोलाध्यायः व्याख्याकार श्री पं० केदारदत्त जोशी [चित्र विवरण:] र रवि कक्षा दृ च पृष्ठीय क्षितिज ज ह गर्भीयक्षितिज ल थ भू प म भूबिम्ब य