भारतकोश
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

Subhashita Ratna Bhandagara

पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा

स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ

पृष्ठ 352, कुल 516 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 352

ग्रीष्मवर्णनम्

धुरामेणाः कच्छस्थलीमधिशेरते ॥ ४० ॥ भानोः पादैर्दहन-वाले शिखी निर्भिद्योपरिकर्णिकारकुसुमान्याशेरते षट्पदाः ।
परुषैर्द्दह्यमानान्तरराणान्मुत्क्रामन्त. किल विटपिना प्राणपिण्डातप्तं वारि विहाय तीरनलिनीं कारण्डवः सेवते क्रीडावेश्म-
इवामी । गाढोदन्याकुलितमनसो भिन्नचञ्चुपुटान्ता. कोकू-निवेशिपञ्जरशुकः क्लान्तो जल याचते ॥ ५२ ॥ स्कन्धान्सै-
यन्ते विहगशिशवः कोटऱाणा मुखेषु ॥ ४१ ॥ वहद्वहल-न्ध्यरूयूथगण्डकषणव्यासक्तदानोदकान्सेवन्ते मधुपा मही
मारुतप्रसरदम्भिखण्डैरिव स्फुरद्द्युमणिमण्डलयुतिवितानकै-रुहशिर. पुष्पाणि हित्वा भृशम् । लीयन्ते वलमीर्कुलाय-
स्तापिता । विसारि वपुरातमनः सपदि वासरश्रीयं चलन्मरु-कुहरे निस्स्पन्दमेते खगा जिह्वालीढवधूमखो मृगगणश्छा-
मरीचिकासिचयपल्लवेनावृति ॥ ४२ ॥ विशन्तीना स्नातुयासु विश्राम्यति ॥५३॥ उत्तप्तोऽयमुरगम. शिखितलच्छाया
जघनपरिवेष्टैर्मृगदृशा यदम्भ सप्राप्त प्रमदवनवाप्यास्तट-समालम्बते वैर साहजिक विहाय च शिखी मूलं तरो-
भुवम् । गभीरे तन्नाभीकुहरपरिणाहाध्वनि रसत्कुहुंकारस्फारर्गच्छति । याचन्ते च जलं निकुञ्जभवने तृष्णातुरा. सारिका-
रचयति निनादं नयति च ॥४३॥ धत्ते पल्लवतालडलेप्सुरूपरिस्ते वारिणि पङ्कजानि मधुपास्त्यक्त्वा श्रयन्ते लताः
स्व कर्णतालं द्विपः शष्पस्तम्बरसान्वियच्छति शिखी मध्ये-॥ ५४ ॥ अङ्गं चन्दनपाण्डु पल्लवमृदुस्ताम्बूलताम्रोऽधरो
शिखण्ड । शिर. मिथ्या लेढि मृणालकोटिरभसाद्दष्ट्राङ्कुर शूकरोधारायन्त्रजलाभिषेककलुषे धौताञ्जने लोचने । अन्त: पुष्प-
मध्याह्ने महिषश्च वाञ्छति निजच्छायामहाकर्दमम् ॥ ४४ ॥सुगन्धिरार्द्रकबरी सर्वाङ्गलम्बाम्बर रमणा रमणीयता
सर्पत्सारिणि वारिशीतलतले विन्यस्तपुष्पोत्करे नीरन्ध्रे कदली-विदधति ग्रीष्मापराह्नागमे ॥ ५५ ॥ पान्थाना प्रमदा इव
वने गुरुदलच्छायाहताकत्विषि । कर्पूरोगरपङ्कपङ्किच्छल-प्रतिदिन दैन्यं हृदिन्यो ययुर्दृश्यन्ते स्म दिगम्बरा इव वने
घनोत्तुङ्गस्तनालिङ्गिभि कान्ताकेलिरतैरहो सुकृतिभिर्मेध्यंदिनंपत्रोज्झिताः पादपा. । नि.श्वासा इव दुःसहा विरहिणा
नीयते ॥ ४५ ॥ उद्दामद्युमणियुतिक्वतिकरप्रक्रीडदकपल-वाता ववु. सर्वतः पायं पायमिव प्रियाधररस पाथ पपु.
ज्वालाजालजटालजाङ्गलतटीनिष्कूजकोयष्टय. । भौमोष्म-प्राणिन ॥ ५६ ॥ अस्वाध्यायः पिकाना मदनमखसमारम्भ-
प्लवमानसूर्यकिरणा. क्रूरप्रकाशा दृशामायु. कर्म समापयन्तिणस्याधिमासो निद्राया जन्मलग्नं किमपि मधुलिहा कोऽपि
धिगमुर्मध्याह्नशून्या दिशः ॥ ४६ ॥ मध्याह्ने हरितो हुता-दुर्भिक्षकाल । विष्टिर्योत्सुकाना मलयजमरुता पान्थकान्ता-
शनसुच कामोऽपि वामश्रुवा पाटीरद्रवर्चिचता स्तनतटीमा-कृतान्तः प्रालेयोन्मूलमूलं समजति समय. कश्चिदैत्पाति-
साद्य निद्रायते । एणाः केसरिणोऽपि केसरसटोपान्तश्रिता.कोऽयम् ॥५७॥ पत्रच्छायासु हंसा मुकुलितनयना दीर्घिका-
शेरते छायामङ्गगता न मुञ्चति तरोर्व्योढा नवोढामिव ॥४७॥पद्मिनीना सौधान्यत्यर्थतापाइूलभपरिचयद्वेषिपारावतानि ।
मध्याह्ने चलतालबृन्तमनिलः सर्वात्मना सेवते वारि स्वेद-बिन्दुक्षेपानपिपासु. परिसति शिखी भ्रान्तिमद्वारियन्त्रं
मिषेण शीतलवधूवक्षोजमालम्बते । निद्रा नेत्रमुपैति पक्ष्म-सर्वैस्सहै. समग्रस्त्वमिव नृपगुणैर्दीप्यते संसंसति. ॥ ५८ ॥
युगलच्छायाश्रिता दैहिकी पान्थानामथ पादयोर्निपतति
छायापि मा यान्विति ॥ ४८ ॥ काश्मर्या. कृतमालमुद्गतदलं### जलकेलिः
कोयष्टिकष्टीकते तीराश्मन्तकशिम्बिचुम्बितमुखा धावन्त्यप.निजप्रियमखभ्रान्त्या हर्षेणाचुम्बदम्बुजम् । दष्टाधरा
पूर्णिकाः । दात्यूहैस्तिनिशस्य कोटरवति स्कन्धे निलीयतु भृङ्गेण सीत्कारमकरोन्मृदु ॥ ५९ ॥ ललितमुरसा तरन्ती
स्थित वीरन्द्रीडकपोतकूजितमनुक्रन्दन्त्यध कुक्कुटा. ॥ ४९ ॥तरलतरङ्गोघचालितनितम्बा । विपरीतरातसक्ता किमद्दश्यत
स्वे स्वे कर्मणि सनियोज्य सुहृदो भूमीसुरान्मन्त्रिणश्चक्रसरसि या सख्या ॥ ६० ॥ एता गुरुश्रोणिपयोधरत्वा-
निर्भयमारचय्य भगवान्सप्ताप्तरागोदय । स्वालोकक्षण-दात्मानमुद्धोढुमशक्नुवत्यः । गाढाङ्गदैर्बाहुभिरप्सु बाला.
कादिशीकमधुनोत्खातं विचिन्वन्निव ध्वान्तं कापि ³निलीन-केशोत्तर रागवशात्प्लवन्ते ॥६१॥ अमी शिरीषप्रसवावतंसा.
मैम्बरमणियोंमाग्रमारोहति ॥ ५० ॥ छाया संश्रयते तलंप्रअशिनो वारिविहारिणीनाम् । पारिप्लवा स्रोतसि निम्न-
विटपिना श्रान्तेव पान्थैः सम मूलं याति सरो जलस्यगाया शैवाललोलाश्छलयन्ति मीनान् ॥ ६२ ॥ आसा
जडता ग्लानेव मीनै. सह । औचामत्यहिमाशुदीधितिरप-जलास्फालनतत्पराणा मुक्ताफलस्पर्धिषु शीकरेषु । पयो-
स्तसेव लोकै. सम निद्रा गर्भग्रहं सह प्रविशति क्लान्तेवधरोत्सर्पिषु शीर्यमाण. सलक्ष्यते न च्छिदुरोऽपि हार
कान्ताजनै ॥५१॥ उष्णालुः शिशिरे निषीदति तरोर्मूलात-॥ ६३ ॥ आवर्तशोभा नतनाभिकान्तेर्भङ्गो भ्रुवा
द्वन्द्वचरा. स्तनानाम् । जातानि रूपावयवोपमानान्य-
दूरर्वतीनि विलासिनीनाम् ॥ ६४ ॥ नीरस्थलीबर्हिभि-

१ दिशान् २ भयदुतम् ३ गुप्तम् ४ सूर्य ५ पिबति१ मयूर २ भ्रमरा ३ गजसमूहस्य ४ लिप्तमदोदकान्
६ उष्णक्लान्त५ भृङ्गा ६ नीटरन्ध्रे ७ निश्चलम् ८ वापी ९ किरणे १० सूर्य
४२ सु र भा