सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)
Subhashita Ratna Bhandagara
पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा
स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)
DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ
पृष्ठ 352, कुल 516 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 352
ग्रीष्मवर्णनम्
| धुरामेणाः कच्छस्थलीमधिशेरते ॥ ४० ॥ भानोः पादैर्दहन- | वाले शिखी निर्भिद्योपरिकर्णिकारकुसुमान्याशेरते षट्पदाः । |
| परुषैर्द्दह्यमानान्तरराणान्मुत्क्रामन्त. किल विटपिना प्राणपिण्डा | तप्तं वारि विहाय तीरनलिनीं कारण्डवः सेवते क्रीडावेश्म- |
| इवामी । गाढोदन्याकुलितमनसो भिन्नचञ्चुपुटान्ता. कोकू- | निवेशिपञ्जरशुकः क्लान्तो जल याचते ॥ ५२ ॥ स्कन्धान्सै- |
| यन्ते विहगशिशवः कोटऱाणा मुखेषु ॥ ४१ ॥ वहद्वहल- | न्ध्यरूयूथगण्डकषणव्यासक्तदानोदकान्सेवन्ते मधुपा मही |
| मारुतप्रसरदम्भिखण्डैरिव स्फुरद्द्युमणिमण्डलयुतिवितानकै- | रुहशिर. पुष्पाणि हित्वा भृशम् । लीयन्ते वलमीर्कुलाय- |
| स्तापिता । विसारि वपुरातमनः सपदि वासरश्रीयं चलन्मरु- | कुहरे निस्स्पन्दमेते खगा जिह्वालीढवधूमखो मृगगणश्छा- |
| मरीचिकासिचयपल्लवेनावृति ॥ ४२ ॥ विशन्तीना स्नातु | यासु विश्राम्यति ॥५३॥ उत्तप्तोऽयमुरगम. शिखितलच्छाया |
| जघनपरिवेष्टैर्मृगदृशा यदम्भ सप्राप्त प्रमदवनवाप्यास्तट- | समालम्बते वैर साहजिक विहाय च शिखी मूलं तरो- |
| भुवम् । गभीरे तन्नाभीकुहरपरिणाहाध्वनि रसत्कुहुंकारस्फार | र्गच्छति । याचन्ते च जलं निकुञ्जभवने तृष्णातुरा. सारिका- |
| रचयति निनादं नयति च ॥४३॥ धत्ते पल्लवतालडलेप्सुरूपरि | स्ते वारिणि पङ्कजानि मधुपास्त्यक्त्वा श्रयन्ते लताः |
| स्व कर्णतालं द्विपः शष्पस्तम्बरसान्वियच्छति शिखी मध्ये- | ॥ ५४ ॥ अङ्गं चन्दनपाण्डु पल्लवमृदुस्ताम्बूलताम्रोऽधरो |
| शिखण्ड । शिर. मिथ्या लेढि मृणालकोटिरभसाद्दष्ट्राङ्कुर शूकरो | धारायन्त्रजलाभिषेककलुषे धौताञ्जने लोचने । अन्त: पुष्प- |
| मध्याह्ने महिषश्च वाञ्छति निजच्छायामहाकर्दमम् ॥ ४४ ॥ | सुगन्धिरार्द्रकबरी सर्वाङ्गलम्बाम्बर रमणा रमणीयता |
| सर्पत्सारिणि वारिशीतलतले विन्यस्तपुष्पोत्करे नीरन्ध्रे कदली- | विदधति ग्रीष्मापराह्नागमे ॥ ५५ ॥ पान्थाना प्रमदा इव |
| वने गुरुदलच्छायाहताकत्विषि । कर्पूरोगरपङ्कपङ्किच्छल- | प्रतिदिन दैन्यं हृदिन्यो ययुर्दृश्यन्ते स्म दिगम्बरा इव वने |
| घनोत्तुङ्गस्तनालिङ्गिभि कान्ताकेलिरतैरहो सुकृतिभिर्मेध्यंदिनं | पत्रोज्झिताः पादपा. । नि.श्वासा इव दुःसहा विरहिणा |
| नीयते ॥ ४५ ॥ उद्दामद्युमणियुतिक्वतिकरप्रक्रीडदकपल- | वाता ववु. सर्वतः पायं पायमिव प्रियाधररस पाथ पपु. |
| ज्वालाजालजटालजाङ्गलतटीनिष्कूजकोयष्टय. । भौमोष्म- | प्राणिन ॥ ५६ ॥ अस्वाध्यायः पिकाना मदनमखसमारम्भ- |
| प्लवमानसूर्यकिरणा. क्रूरप्रकाशा दृशामायु. कर्म समापयन्ति | णस्याधिमासो निद्राया जन्मलग्नं किमपि मधुलिहा कोऽपि |
| धिगमुर्मध्याह्नशून्या दिशः ॥ ४६ ॥ मध्याह्ने हरितो हुता- | दुर्भिक्षकाल । विष्टिर्योत्सुकाना मलयजमरुता पान्थकान्ता- |
| शनसुच कामोऽपि वामश्रुवा पाटीरद्रवर्चिचता स्तनतटीमा- | कृतान्तः प्रालेयोन्मूलमूलं समजति समय. कश्चिदैत्पाति- |
| साद्य निद्रायते । एणाः केसरिणोऽपि केसरसटोपान्तश्रिता. | कोऽयम् ॥५७॥ पत्रच्छायासु हंसा मुकुलितनयना दीर्घिका- |
| शेरते छायामङ्गगता न मुञ्चति तरोर्व्योढा नवोढामिव ॥४७॥ | पद्मिनीना सौधान्यत्यर्थतापाइूलभपरिचयद्वेषिपारावतानि । |
| मध्याह्ने चलतालबृन्तमनिलः सर्वात्मना सेवते वारि स्वेद- | बिन्दुक्षेपानपिपासु. परिसति शिखी भ्रान्तिमद्वारियन्त्रं |
| मिषेण शीतलवधूवक्षोजमालम्बते । निद्रा नेत्रमुपैति पक्ष्म- | सर्वैस्सहै. समग्रस्त्वमिव नृपगुणैर्दीप्यते संसंसति. ॥ ५८ ॥ |
| युगलच्छायाश्रिता दैहिकी पान्थानामथ पादयोर्निपतति | |
| छायापि मा यान्विति ॥ ४८ ॥ काश्मर्या. कृतमालमुद्गतदलं | ### जलकेलिः |
| कोयष्टिकष्टीकते तीराश्मन्तकशिम्बिचुम्बितमुखा धावन्त्यप. | निजप्रियमखभ्रान्त्या हर्षेणाचुम्बदम्बुजम् । दष्टाधरा |
| पूर्णिकाः । दात्यूहैस्तिनिशस्य कोटरवति स्कन्धे निलीय | तु भृङ्गेण सीत्कारमकरोन्मृदु ॥ ५९ ॥ ललितमुरसा तरन्ती |
| स्थित वीरन्द्रीडकपोतकूजितमनुक्रन्दन्त्यध कुक्कुटा. ॥ ४९ ॥ | तरलतरङ्गोघचालितनितम्बा । विपरीतरातसक्ता किमद्दश्यत |
| स्वे स्वे कर्मणि सनियोज्य सुहृदो भूमीसुरान्मन्त्रिणश्चक्र | सरसि या सख्या ॥ ६० ॥ एता गुरुश्रोणिपयोधरत्वा- |
| निर्भयमारचय्य भगवान्सप्ताप्तरागोदय । स्वालोकक्षण- | दात्मानमुद्धोढुमशक्नुवत्यः । गाढाङ्गदैर्बाहुभिरप्सु बाला. |
| कादिशीकमधुनोत्खातं विचिन्वन्निव ध्वान्तं कापि ³निलीन- | केशोत्तर रागवशात्प्लवन्ते ॥६१॥ अमी शिरीषप्रसवावतंसा. |
| मैम्बरमणियोंमाग्रमारोहति ॥ ५० ॥ छाया संश्रयते तलं | प्रअशिनो वारिविहारिणीनाम् । पारिप्लवा स्रोतसि निम्न- |
| विटपिना श्रान्तेव पान्थैः सम मूलं याति सरो जलस्य | गाया शैवाललोलाश्छलयन्ति मीनान् ॥ ६२ ॥ आसा |
| जडता ग्लानेव मीनै. सह । औचामत्यहिमाशुदीधितिरप- | जलास्फालनतत्पराणा मुक्ताफलस्पर्धिषु शीकरेषु । पयो- |
| स्तसेव लोकै. सम निद्रा गर्भग्रहं सह प्रविशति क्लान्तेव | धरोत्सर्पिषु शीर्यमाण. सलक्ष्यते न च्छिदुरोऽपि हार |
| कान्ताजनै ॥५१॥ उष्णालुः शिशिरे निषीदति तरोर्मूलात- | ॥ ६३ ॥ आवर्तशोभा नतनाभिकान्तेर्भङ्गो भ्रुवा |
| द्वन्द्वचरा. स्तनानाम् । जातानि रूपावयवोपमानान्य- | |
| दूरर्वतीनि विलासिनीनाम् ॥ ६४ ॥ नीरस्थलीबर्हिभि- |
| १ दिशान् २ भयदुतम् ३ गुप्तम् ४ सूर्य ५ पिबति | १ मयूर २ भ्रमरा ३ गजसमूहस्य ४ लिप्तमदोदकान् |
| ६ उष्णक्लान्त | ५ भृङ्गा ६ नीटरन्ध्रे ७ निश्चलम् ८ वापी ९ किरणे १० सूर्य |
| ४२ सु र भा |