सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

४ | सुभाषितरत्नभाण्डागारम्

[स्तम्भः १]

ईश्वराणां हि विनोदरसिकं मनः । (कि० अ०)
उच्छ्रायं नयति यदृच्छयापि योगः । (क० स०)
उत्पद्यन्ते विलीयन्ते ।
उत्तरोत्तरशुभो हि विभूना कोऽपि मङ्गलतमः क्रमवादः । (नै० च०)
उत्सवप्रिया खलु मनुष्याः ! (अ० शा०)
उत्सहन्ते नहि द्रष्टुमुत्तमा स्वजनापदम् । (क० स०)
उत्साहैकधने हि वीरहृदये नामोति खेदोऽन्तरम् । (क० स०)
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् । (हि०)
उदारसत्त्वं वृणुते स्वयं हि श्रीरिवाङ्गना । (क० स०)
उदारस्य तृणं वित्तम् ।
उदिते तु सहस्रांशौ न खद्योतो न चन्द्रमा ।
उदिते परमानन्दे नाहं न त्वं न वै जगत् ।
उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलं घनोदय प्राक्तदनन्तर पयः । (अ० शा०)
उद्धृतौ भवति कस्य वा भुवः श्रीवराहमपहाय योग्यता । (शि० व०)
उद्यमेन विना राजन्न सिद्ध्यन्ति मनोरथाः । (प० त०)
उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः । (प० त०)
उद्योग पुरुषलक्षणम् ।
उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः । (प० त०)
उद्धत्तः क इव सुखावहः परेषाम् । (शि० व०)
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ।
उन्नतो न सहते तिरस्क्रियाम् ।
उन्मादो मातृदोषेण ।
उपकृत्य निसर्गत परेषामुपरोधं नहि कुर्वते महान्तः । (शि० व०)
उपदेशपराः परेष्वपि स्वविनाशाभिमुखेषु साधवः । (शि० व०)
उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये । (प० त०)
उपपन्ना हि दारेषु प्रभुता सर्वतोमुखी । (अ० शा०)
उपभुक्ते हि तारुण्ये प्रशमः सद्विरिष्यते । (क० स०)
उपहितपरमप्रभावधाम्नां न हि जयिनां तपसामलक्ष्यमस्ति । (कि० अ०)
उपायं चिन्तयेत् प्राज्ञः । (प० त०)
उपायेन हि यत्कुर्यात् तन्न शक्यं पराक्रमैः । (प० त०)
उपार्जितानामर्थानां त्याग एव हि रक्षणम् । (प० त०)
उप्तं सुकृतबीजं हि सुक्षेत्रेषु महत्फलम् । (क० स०)
उष्णत्वमस्यातपसंप्रयोगाच्छैत्यं हि यत्सा प्रकृतिर्जलस्य । (र० व०)
उष्णो दहति चाङ्गारः शीत कृष्णायते करम् । (प० त०)
ऋणकर्ता पिता शत्रुः । (प० त०)

---

[स्तम्भः २]

ऋते कृशानोर्न हि मन्त्रपूतमर्हन्ति तेजांस्यपराणि हव्यम् । (कु० स०)
ऋते रवेः क्षालयितुं क्षमेत कः क्षपातमस्कारण्डमलीमस्रं नभः । (शि० व०)
ऋद्धिश्चित्तविकारिणी ।
एकं मित्र भूपतिर्वा यतिर्वा । (भर्तृ०)
एकाग्रो हि बहिर्वृत्तिनिवृत्तस्तत्त्वमीक्षते । (क० स०)
एका भार्या सुन्दरी वा दरी वा । (भर्तृ०)
एको देव केशवो वा शिवो वा । (भर्तृ०)
एकोऽप्याश्रमहीनोऽपि लक्ष्मी प्राप्नोति सत्त्ववान् । (क० स०)
एको वासः पट्टने वा वने वा । (भर्तृ०)
एको हि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दो किरणेष्विवाङ्कः । (कु० स०)
एवमाशाग्रहग्रस्ते क्रीडन्ति धनिनोऽर्थिभिः । (हि०)
ऐकचित्ते द्वयोरेव किमसाध्य भवेदिति । (क० स०)
औचित्यं गणयति को विशेषकाय । (शि० व०)
क उष्णोदकेन नवमल्लिका सिञ्चति । (अ० शा०)
कठिनाः खलु स्त्रियः । (कु० स०)
कणश क्षणशश्चैव विद्यामर्थं च साधयेत् ।
कण्ठे सुधा वसति वै खलु सज्जनानाम् ।
कथं हि लङ्घ्यते भृत्यैर्ग्राहिकस्य प्रभोर्वच । (क० स०)
कथंचिच्च हि दिव्याना वीर्यं भजति मोघताम् । (क० स०)
कथमपि भुवनेऽस्मिंस्तादृशाः संभवन्ति । (मृ०)
कदर्याणा परे प्राणा प्रायेण ह्यर्थसंचया । (क० स०)
कदापि सत्पुरुषाः शोकवास्तव्या न भवन्ति । (अ० शा०)
कन्या नाम महद्दुःखं धिगहो महतामपि । (क० स०)
कमलवनभूषा मधुकरः ।
कमिवेशते रमयितुं न गुणाः । (कि० अ०)
करुणार्द्रा हि सर्वस्य सन्तोऽकारणबान्धवाः । (क० स०)
कर्तव्यं हि सता बचः । (क० स०)
कर्तव्यो महदाश्रय । (प० त०)
कर्मणो ज्ञानमतिरिच्यते ।
कर्मदोषाहरिद्रता ।
कर्मानुगो गच्छति जीव एक । (भाग०)
कर्मायत्त फलं पुंसाम् ।
कलहान्तानि हर्म्याणि । (प० त०)
कलारवं गाने । (प्र० म०)
कलासीमा काव्यम् । (प्र० म०)
कलौ वेदान्तिनो भान्ति फाल्गुने बालका इव ।
कल्पवृक्षोऽप्यभव्यानां प्रायो याति पलाशताम् । (क० स०)
कवयः किं न पश्यन्ति ।