तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१५८ तैत्तिरीये आरण्यके

यावा॑ने॒वाग्निः॑ । तं चि॑नुते⁽७⁾ । ⁽८⁾लो॒कंपृ॑णया द्वि॒ती- या॒मुप॑दधाति । प॒ञ्चप॑दा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒यं पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्षं॒ पादः॑ ॥ द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । परो॒ रजाः॒ पादः॑⁽८⁾ । ⁽९⁾वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठ-

उपर्य्यपि पूर्ववत्यचैर्दण्डैः कृत्स्नपुष्करैश्च छादयित्वा पुनर- प्यबीष्टका उपदध्यात् । एवं पञ्चकस्थाभिरुत्तरवेद्यां पूरयि- तायां तत्र पञ्चचितयः सम्पद्यन्ते । तत्रोर्ध्वैः काष्ठैः मञ्चकं कृत्वा तस्योपरि पुरीषं प्रसार्य पुरीषस्योपर्यग्निं प्रणीयोपसमा- धाय तस्याग्रेऽसुतर्दिक्षु तत्तन्मन्त्रैरबीष्टका उपदध्यात् । एवं कृतेऽग्निः पञ्चचितियुक्तो भवति । आहवनीयगार्हपत्यदक्षिणा- ग्निसभ्यावसथ्यरूपेण पञ्चसङ्ख्यायोगात् ‘पाङ्क्तः’, ‘अग्निः’, सर्वो- ऽपि चितो भवति ॥

द्विश्चितौ विशेषं विधत्ते । ⁽८⁾“लोकंपृणया ० परो रजाः पादः”⁽८⁾ इति । येयं द्वितीया चितिः, सेयं ‘लोकंपृणया’, एव इष्टकोपधेया, सर्वपूरकत्वादियं ‘लोकंपृणा’ विराट्- देहरूपी, सा च विराट्मूर्त्तिः पञ्चपादोपेता । लोकत्रयं चत- र्द्दिशश्च पादचतुष्टयं । रजोगुणात्मकस्य संसारस्य परस्ता- द्वाह्ये योऽयं चिदात्मा वर्त्तते अपरो ‘रजाः’, स च पञ्चमः ‘पादः’, एवं प्रशस्ता लोकंपृणा ॥

तच्चयनवेदने प्रशंसति । ⁽९⁾“विराज्येव ० य ङ्वेन-