तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२५२ तैत्तिरीये आरण्यके

आ॒त्मा जग॑तः स्त॒स्थुष॑श्चेति॑⁽²⁾ ⁽²⁾स वा ए॒ष य॒ज्ञः स॒द्यः प्रता॑यते स॒द्यः सन्ति॑ष्ठते॒ तस्य॒ प्राक्सा॒यम॑वभृ॒थः⁽³⁾ ⁽⁴⁾नमो॒ ब्रह्म॑ण॒ इति॑ परिधानीयां॑ त्रि॒रन्वाह॑⁽⁴⁾ ⁽⁵⁾अ॒प

---

रुणशुक्लादिवर्णोपेतत्वात् चित्रं, तादृशं मण्डलम् ‘उदगात्’ पूर्वस्यां दिश्युदयं प्राप्नोत्, तच्च मण्डलम्न्धकारनिवारणोप- युक्तत्वात्* मित्रादीनां चक्षुस्थानीयं । तदर्थमेव लोकत्रयम् ‘आप्राः’ रश्मिभिरापूर्य वर्त्तते, तन्मण्डलवर्त्ती सूर्य्यरूपः पर- मात्मा ‘जगतः’ जङ्गमस्य, ‘तस्थुषः’ स्थावरस्य, ‘आत्मा’ जीवरूपेण शरीरेष्ववस्थितः । ‘इति’ अनेन मन्त्रेण, आदित्यमाहात्म्य- मवगन्तव्यं ॥

ब्रह्मयज्ञस्य इतरयज्ञवैलक्षण्यं दर्शयति । ⁽²⁾“स वा एषः० प्राक्सायमवभृथः”⁽³⁾ इति । अयं ब्रह्मयज्ञः यस्मिन्नहनि प्रारभ्यानुष्ठीयते तस्मिन्नेवाहनि समाप्यते नतु यज्ञान्तरवदित- रदिनेष्वनुगच्छति तस्मात् ‘प्राक्’ प्रातःकाले, प्रारब्धस्य तस्य यज्ञस्य ‘सायं’, ‘अवभृथः’ समाप्तिः ॥

समाप्तिकाले मन्त्रविशेषं विधत्ते । ⁽⁴⁾“नमो ब्रह्मणे ० त्रिरन्वाह”⁽⁴⁾ इति । परिधीयते समाप्यते यया सेयमृक् ‘परि-

---

* निवारणेनोपकारित्वात् इति तै० पाठः ।