तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२५८ तैत्तिरीये आरण्यके

णा॒: सर्वा॑न् प॒थो अ॑नृ॒णा अ॒क्षीय॒मेति॑॥^(४)। ^(५)अ॒ग्निं वै जा॒तं पा॒प्मा जग्राह॒ तं दे॒वा आहु॑तिभिः पा॒प्मान॒मपा॑- घ्नन्नाहुती॒नां य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञस्य॑ दक्षि॑णाभि॒र्दक्षि॑णानां

---

मैत्रे ब्राह्मण* उच्यत इति। ततः सर्वान् पथो अनृणा अक्षी- येमेत्येतदुपपन्नं ॥

तदेतदनृणत्वं सम्भावयितुं पापस्पर्शराहित्येन स्वाध्यायं प्र- शंसति। ^(५)“अग्निं वै ॰ तदेषाभ्युक्ता”^(५) इति। योयं ‘अग्निः’, सृष्ट्यावुत्पन्नः तमुत्पन्नमात्रमेव सर्वः ‘पाप्मा’, ‘जग्राह’, अग्नि- र्हि पापिनां पापशोधनाय समुत्पन्नः । अत एव स्मृतिकाराः भाण्डादीनां पुनःपाकेन शुद्धिं ब्रुवते । यथा लोकेऽत्यन्तम- लिनं वस्त्रं अल्पजलेन यदा प्रक्षाल्यते तदानीं वस्त्रमालिन्यं सर्वं जले प्रविशति, तथा शोधनीयवस्तुगतः पाप्मा शोध- केऽग्नौ† प्रविष्टः ‘तं’ अग्निगतं पापं, ‘देवा आहुतिभिः’, वि- नाशितवन्तः । तदाहुतिगतं पापं कृत्स्नं ‘यज्ञेन’, यज्ञगतञ्च पापं ‘दक्षिणाभिः’, दक्षिणागतञ्च पापं प्रतिग्रहीत्रा ‘ब्राह्मणेन’, ब्राह्मणगतञ्च पापं तत्तन्मन्त्रगतैर्गायत्रादिछन्दोभिः, छन्दो- गतञ्च पापं स्वकीयशाखारूपेण ‘स्वाध्यायेन’ । न चास्य स्वाध्यायगतस्य पाप्मनो निवर्त्तकान्तरमन्वेष्टव्यं । तस्मात् ‘अप- हतपाप्मा स्वाध्यायः,’ न खलु कश्चिदपि पाप्मा स्वाध्यायं स्प्रष्टु-

---

* मन्त्रब्राह्मण इति तै० पाठः।
† शोधनेऽग्नौ इति तै० पाठः।