तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४८० तैत्तिरीयारण्यके

अह॑र्दि॒वाभि॑रू॒तिभिः॑ । अनु॑ वां॒ द्यावा॑पृथि॒वी म॑ꣳसातां । स्वाहेन्द्रा॑य^{(५)}। ^{(६)}स्वाहेन्द्रावट्^{(६)}। ^{(७)}घ॒र्म्मं मे॑-

पाठस्तु । ^{(५)}“अश्विना घर्म्मं पातꣳ हार्द्दि‌वानं ॰ स्वाहे- न्द्राय”^{(५)} इति । हे अश्विनौ, ‘घर्म्मं’ प्रवर्ग्र्यं हविः, ‘पातं’ पिवतं । कीदृशं ‘हार्द्दि‌वानं’ हृदयप्रियातिशयो हार्द्दो मोऽस्यास्तीति हार्द्दिवा तादृशं, ‘अहः’ अह्नि अस्मिन् दिने, ‘दिवाभिः’ द्योतमानाभिः, ‘ऊतिभिः’ अन्नादिषयलक्षण- क्रियाभिः निमित्तभूताभिः, ‘पातं’ इति पूर्व्वत्रान्वयः । हे अश्विनौ, ‘वां’ युवां, द्यावापृथिव्यौ देवते, ‘अनु’ ‘मꣳसातां’ अनुमतौ कुरुतां । ‘इन्द्राय’ इदं स्वाहुतमस्तु ॥

कल्पः । स्वाहेन्द्राय*वदित्यनुवषट्कृता† इति । (६ मन्त्रः) । जुहोतीत्यनुवर्त्तते । ‘इन्द्रः’ इत्ययं शब्दः परमैश्वर्य्ययोगात् स्विष्टकृदग्निमाचष्टे । ‘स्वाहा’शब्द आहुतियोग्यतामाह । ता- दृशाय वषट् इदं हविः समर्पितं ॥

अश्विना घर्म्मं पातमित्युक्त्या तयोर्भागसमृद्धिं दर्शयति । “अश्विना घर्म्मं पातꣳ हार्द्दि‌वानमहर्द्दि‌वाभिरूतिभिरित्याह । अश्विनावेव भागधेयेन समर्द्धयति” इति । (५ प्र० । ८ अनु० । ५- म०) ॥

---

* स्वाहेन्द्रावट् H पु० पाठः ।
† वषट्कारः तै० पु० पाठः ।