तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४८२ तैत्तिरीये आरण्यके

दिवे॑। नम॑: पृथि॒व्यै॥ दि॒वि धा॑ इ॒मं य॒ज्ञं। य॒ज्ञमि॒मं दि॒वि धा॑:। दिवं॑ गच्छ। अ॒न्तरि॑क्षं गच्छ। पृ॒थि॒वीं ग॑च्छ। पञ्च॑ प्र॒दिशो॑ गच्छ। दे॒वान् घ॑र्म्म॒पान् ग॑च्छ। पि॒तॄन् घ॑र्म्म॒पान् ग॑च्छ^{(७)}॥ ३॥

कल्पः। घर्म्मपातमश्विनेत्यनुवाकशेषेणोपस्थायेत। पा- ठस्तु। ⁽७⁾“घर्म्मपातमश्विना हार्द्दिर्व्वानं ॰ पितॄन् घर्म्मपान् गच्छ”⁽७⁾ इति। हे अश्विनौ, अस्मिन् अहनि द्योतमान- रक्षणक्रियानिमित्तं हृदयप्रियातिशययुक्तं प्रवर्ग्ग्यद्रव्यं 'अपातं' युवां पीतवन्तौ। द्यावापृथिव्यौ च युवयोरनुमतिं दत्तवत्यौ 'प्राव्यं'* प्रकृष्टरक्षाहेतुं, 'तं प्राव्यं'† 'यथावत्' स्विष्टकृद्देवतायै यथावद्दत्तवानसि। द्यावापृथिव्योः प्रसादादस्य कर्मणो निष्पत्तेः ताभ्यां 'नमः' अस्तु। हे अश्वीन्द्ररूप प्रवर्ग्ग्यदेव, अस्म- दीयं 'इमं' 'यज्ञं' 'दिवि धाः' द्युलोके स्थापय, द्विरुक्ति- रादरार्था। हे प्रवर्ग्ग्य द्युप्रभृतिकं लोकत्रयं प्राप्नुहि तथा ऊर्द्धदिक्सहिताः प्राच्यादिपञ्चदिग्देवताः प्राप्नुहि। प्रवर्ग्ग्यस्य पातारो ये देवाः ये च पितरस्तानुभयान् प्राप्नुहि॥

होममन्त्रेण महोपस्थानमन्त्रस्य समानार्थतां दर्शयति। “घर्म्मपातमश्विनेत्याह ॥ २ ॥ पूर्व्वमेवादितं। उत्तरेणाभि- गृणाति” इति। (५ प्र०। ८ अ०। ६ म०) ॥

* प्राप्यं इति D चिह्नित पाठः।
† प्रवर्ग्ग्यं इति D चिह्नितपु०पाठः।