तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४६६ तैत्तिरीये आरण्यक

(५ प्र०। ८ अनु०। ४५ म०)। प्रवर्ग्र्यप्रचरणप्रयासेन क्षीणा शक्ति- र्हविर्भक्षणेन समाहिता भवति ॥

नियमान् विधत्ते । "संवत्सरं न मांसमश्नीयात् । न रामामूपेयात् । न मृण्मयेन पिवेत् । नास्य राम उच्छिष्टं पिवेत् । तेज एव तत् सᳵश्यति" इति । (५ प्र०। ८ अनु०। ४६ म०) प्रवर्ग्र्यानुष्ठायी 'संवत्सर'-मात्रं 'मांसं' 'न' भक्षयेत् । स्त्रियं 'न' 'उपेयात्' 'मृण्मयेन' करकादिना, जलं 'न' 'पिवेत्' । 'अस्य' यजमानस्य, 'उच्छिष्टं' 'रामः' रमणीयः पुत्रः, 'न' 'पिवेत्' । 'तत्' तेन नियमेन, स्वकीयं 'तेजएव' सम्यक् तीक्ष्णी करोति ॥

यथोक्तं संवत्सरमांसवर्जनादिव्रतं प्रशंसति । "देवा- सुराः संयत्ता आसन् । ते देवा विजयमुपयन्तः । विभ्राजि सौर्ये ब्रह्म सन्न्यदधत । यत्किञ्च दिवाकीर्त्यं । तदेतेनैव व्रते- नागोपायत् ॥ तस्मादेतत् व्रतं चर्य्यं । तेजसो गोपीथाय । तस्मादेतानि यजूंषि विभ्राजः सौर्य्यस्येत्याहुः" इति । (५ प्र०। ८ अनु०। ४७ म०) । देवाश्चासुराश्च यदा परस्परं योद्धुं सन्नद्धाः 'आसन्' तदानीं 'ते' 'देवाः' 'विजयं' प्राप्तुमिच्छन्तः, सूर्य्यस्य पुत्रे विभ्राटनामके देवे 'ब्रह्म' वेदजातं, सम्यङ्निहितवन्तः । स च विभ्राड्देवो वेदे 'यत्किञ्चित्'* 'दिवाकीर्त्यं' अह्न्येव पठनीयमनुवाकजातं अस्ति । 'तत्' सर्व्वं 'एतेन' पूर्व्वोक्तनि- रूपणेन† 'एव' 'व्रतेन' युक्तो रक्षितवान्, 'तस्मात्' कारणात्,

* किमपि इति D चिह्नितपु० पाठः ।
† नियमेन इति D चिह्नितपु० पाठः