तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २९ अनुवाकः । ५४६

अथ एकोनत्रिंशोऽनुवाकः ।

(१)असृ॑ङ्मुखो रु॒धिरे॒णाव्य॑क्तः । य॒मस्य॑ दू॒तः श्वपा॒द्वि- धा॑वसि । गृध्रः॑ सुप॒र्णः कु॒णप॒न्निषे॑वसे । य॒मस्य॑ दू॒तः

---

अथ एकोनत्रिंशोऽनुवाकः ॥

कल्पः । अथ यदि गृध्रः शालावृको भयेडको दीर्घमुख्युलूको भूतोपसृष्टः शकुनिर्वा वदेत्, “असृङ्मुखः” “यदेतत्” “दोषितः” “दीर्घमुखि” “इत्यादुलूकः” “यदेतद्भूतान्यन्वाविश्य” “प्रसार्य सक्थ्यौ” इत्येतैर्यथालिङ्गमभिमन्त्र्योल्मुकप्रत्यसनादि समानमिति । तत्र गृध्रविषयमनुवाकमाह । “असृङ्मुखो रुधिरेणाव्यक्तः ० प्रहितो भवस्य चोभयोः”(१) इति । ‘गृध्रः’ पक्षिविशेषः । हे गृध्र त्वं ‘विधावसि’ विविधन्धावनङ्करोषि, शवमन्विच्छन् सर्वत्र सञ्चरसि । कीदृशः, ‘असृङ्मुखः’ असृक् रक्तं मुखे यस्यासौ तादृशः, पातुं स्वीकृतेन ‘रुधिरेण,’ मुखस्य सर्वस्य लेपित्वात् ‘अव्यक्तः,’ ईदृग्जातिरिति निश्चेतुमशक्यः, ‘यमस्य,’ ‘दूतः,’ यमो हि मारयितुं गृध्रं प्रेषयति । श्ववत् पद्यते शीघ्रङ्गच्छति इति ‘श्वपात्’ । त्वं रक्तमांसयोर्गन्धेन तृषया युक्तत्वात् ‘गृध्रः,’ शोभनौ पर्णौ शीघ्रपतनक्षमौ यस्यासौ ‘सुपर्णः,’ । तादृशस्त्वं ‘कुणपं’ शवं, ‘निषेवसे’ नितरां सेवसे । सोयं गृध्रः ‘यमस्य’ प्रेताधिपतिदेवस्य, ‘भवस्य’ परमेश्वरस्यान्तर्यामिणः, ‘उभयोः’ एतयोः, ‘दूतः,’ । भवो हि यमं