तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १० अनुवाकः । ८१६

(२९)द॒हरं॑* वि॒पा॒प्मं॒ वर॑वेश्मभूतं॑† यत्पु॑ण्डरी॒कं पु॑रम॑ध्य- सꣳस्थ॑म् । त॒त्रापि॑ द॒ह्रे‡ ग॒गनं॑ विशो॒कस्तस्मि॑न् यद॒न्त-

---

न्तकालः, पुनर्देहग्रहणरहितत्वात् । तस्मिन् ‘परान्तकाले’, सं- सारबन्धान्मुच्यन्ते । नन्वज्ञानिनोऽपि प्रलयकाले स्थूलसूक्ष्म- शरीरद्वयलक्षणाद्§ बन्धान्मुच्यन्त एवेत्याशङ्क्य परामृतादित्युक्तं । जगत्कारणत्वेनोत्कृष्टं परं । तत्त्वज्ञानमन्तरेण विनाशरहितत्वाद- मृतत्वं । तादृशात् ‘परामृतात्’ अव्याकृतात्, अज्ञानिनः प्रलय- कालेऽपि न मुच्यन्ते । ज्ञानिनस्तु देहपातावसर एव तादृ- शादव्याकृतादपि मुच्यन्त इति विशेषः ॥

त्रयोविंशीमृचमाह । (२९)‘‘दहरं विपापं ० यदन्तस्तदुपा- सितव्यं’’(२९) । तत्त्वं ज्ञातुमसमर्थस्यात्रोपासनमुच्यते । ‘यत्’, एतत् ‘पुण्डरीकं’ अष्टदलं हृदयकमलं, अस्ति । कीदृशं, ‘दहरं’ अल्पं, अङ्गुष्ठमात्रपरिमितत्वात् । ‘विपाप्मं’ चित्तैकाग्र्यस्थानत्वेन पापरहितं, ‘वरवेश्मभूतं’ वरस्य श्रेष्ठस्य परमात्मनः उपलब्धि- स्थानत्वेनोपासिस्थानत्वेन च गृहरूपं । ‘पुरमध्यक्षसंस्थं’ हस्तपा-

---

* दक्ष्रं इति J, N चिह्नितपुस्तकपाठः ।
† परमेश्म इति B, J, N चिह्नितपुस्तकपाठः । परवेश्म इति O, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
‡ दक्ष्रे इति B, J, N चिह्नितपुस्तकधृतपुस्तकपाठः । दहरं इति O चिह्नितपुस्तकपाठः । दहरे इति F चिह्नितपुस्तकधृतपाठान्तर-टीकासम्मतः पाठः ।
§ स्थूलसूक्ष्मद्वयशरीरलक्षणादिति F चिह्नितपुस्तकपाठः ।