तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.३.६) १३५ दुन्दुभी॒न्समा॑घ्नन्ति । प॒रमा वा ए॒षा वाक् (२) । या दु॒न्दु॒भौ । प॒र॒मयै॑व वा॒चाऽरां॒ वाच॒मव॑रुन्धे । अथो॒ वाच॑ ए॒व वर्ष्म॑ यज॑मा॒नोऽव॑रुन्धे, इति । मन्त्रगतमिन्द्रियपदं वाजमजयिदित्येतच्च व्याचष्टे- इन्द्रा॑य वाचं॑ वद॒तेन्द्रं॑ वाजं॑ जापय॒तेन्द्रो॑ वाज॑मजयि॒दित्य॑ह । ए॒ष वा ए॒तर्हीन्द्र॑ः । यो यज॑ते । यज॑मान ए॒व वाज॑मु॒र्जय॑ति, इति । कल्पः-"अथास्मा अश्वाजनिं प्रयच्छति- अश्वा॑जनि॒वाजि॑नी॒ वाजे॑षु वाजिनीवत्यश्वान्त्समत्सु॑ वाजय " इति । अस्मै यजमानाय । अश्वमजति क्षिपतीत्यश्वाजनी कशा । सा च विजयेनान्नप्रदत्वाद्वाजिनी । वाजिन्यो वेगवत्योऽश्वगतयस्ता अस्याः कशाया इति वाजिनीवती । यथोक्तगुणत्रयोपेते हे कशे वाजेष्वन्नेषु निमित्तभूतेषु सत्सु त्वमश्वान्समत्सु युद्धेषु वाजय गमय । अयं मन्त्रः स्पष्टत्वबुद्ध्योपेक्षितः । श्रीविधेयान्विधत्ते- स॒प्तद॑श प्र॒व्या॒धाना॒जिं धा॑वन्ति । स॒प्तद॑श स्तोत्रं॑ भवति । स॒प्तद॑श स॒प्तद॑श दीयन्ते (३) । स॒प्तद॑शः प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑तेरा॒प्त्यै॑, इति । प्रकर्षेण बलाधिक्येन विध्यन्ते मुच्यन्ते बाणा यावत्परिमाणेषु देशविशेषेषु तावत्परिमाणा देशाः प्रव्याधास्ते च सप्तदशसंख्याकाः तेषामन्तेऽवधित्वद्योतनाय काचिदौदुम्बरी शाखा निखन्यते । तत्काष्ठयुक्तोऽवधिराजिः तत् पर्यन्तं रथारुढा धावेयुः । अस्मिन्वाजपेये सामवेदप्रसिद्धं यत्स्तोत्रंतत्सप्तदशसंख्याकावृत्तियुक्तं भवेत् । तदावृत्तिप्रकारस्त्वष्टमप्रपाठके समिधमातिष्ठेत्यस्मिन्ननुवाके ब्राह्मणोदाहरणेन स्पष्टीकरिष्यते । दक्षिणात्वेन दातव्यानां रथादीनां गोशतान्तानां द्रव्याणां मध्य एकैकद्रव्यं सप्तदशसंख्यायुक्तं दद्यात् । तञ्चाऽऽपस्तम्बो दर्शयति-"दक्षिणाकाले सप्तदश रथान्ददाति सप्तदशानासि सप्तदशाश्वान्सप्तदश हस्तिनः सप्तदश निष्कान्सप्तदश दास्यः (सीः) सप्तदशाजाः सप्तदशाधीः सप्तदश वासांसि सप्तदश गवां शतानि" इति । यद्यपि स्तोमविशेषविधेर्देयद्रव्यसंख्याविधेश्च