उपदेशसाहस्री (आदि शङ्कराचार्य - गद्य व पद्य भाग)

28 A THOUSAND TEACHINGS wise and courteous', 'Undivided ¹ in things divided' and 'All ² this verily is Vâsudeva (the Self).' " स यदि ब्रूयात्—यदि भगवन् 'अनन्तरोऽबाह्यः', 'सबाह्या- भ्यन्तरो ह्यजः', 'कृत्स्नः', 'प्रज्ञानघन एव' सैन्धवघनवदात्मा सर्वमूर्तिभेदवर्जितः आकाशवदेकरसः, तर्हि किमिदं दृश्यते श्रूयते वा साध्यं साधनं वा साधकश्चेति श्रुतिस्मृतिलोकप्रसिद्धं वादि- शतविप्रतिपत्तिविषय इति ॥ ३९ ॥ 39. If he says "If, Sir, the Self is 'Without ³ interior or exterior,' 'Comprising ⁴ the interior and exterior, un- born,' 'Whole,' 'Pure consciousness only' like a lump of salt, devoid of all the various forms, and of a homoge- neous nature like the ether, what is it that is observed in ordinary usage and revealed in Śrutis and Smritis as what is to be accomplished, its (appropriate) means and its accomplishers, and is made the subject-matter of contention among hundreds of rival disputants hold- ing different views?" आचार्यो ब्रूयात्—अविद्याकृतमेतद्यदिदं दृश्यते श्रूयते वा, परमार्थतस्त्वेक एवात्मा अविद्यादृष्टेः अनेकवत् आभासते, तिमि- रदृष्ट्या अनेकचन्द्रवत् । 'यत्र वा अन्यदिव स्यात्', 'यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति', 'मृत्योः स मृत्युमा- प्नोति', 'अथ यत्रान्यत्पश्यति अन्यच्छृणोति अन्यद्विजानाति तदल्पम्, अथ यदल्पं तन्मर्त्यमिति', 'वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्', 'अन्योऽसावन्योऽहम्' इति भेद- ¹ Bh. Gîtâ, 13. 16. ² Bh. Gîtâ, 7. 19. ³ Br. U., 2. 5. 19. ⁴ Mu. U., 2. 1. 2.