उपदेशसाहस्री (आदि शङ्कराचार्य - गद्य व पद्य भाग)

64 A THOUSAND TEACHINGS is called a Knower without contradiction inasmuch as eternal Knowledge is the same ¹ as one produced by an evidence (as regards Its essential nature).” अत्राह शिष्यः—नित्यावगतिस्वरूपस्य आत्मनः अविक्रिय- त्वात् कार्यकरणैः असंहत्य, तक्षादीनामिव वास्यादिभिः, कर्तृत्वं नोपपद्यते, असंहतस्वभावस्य च कार्यकरणोपादाने अनवस्था प्रसज्येत । तक्षादीनां तु कार्यकरणैः नित्यमेव संहतत्वमिति वास्याद्युपादाने नानवस्था स्यादिति ॥ १०४ ॥ 104. Here the disciple starts an objection : “ It is not reasonable that the Self which is changeless and of the nature of eternal Knowledge and not in contact with the body and the senses should be the agent ² of an action like a carpenter in contact with an adze and other instruments. A regressus ad infinitum arises if the Self unconnected with the body, the senses, etc. were to use them as Its instruments. As carpenters and others are always connected with bodies and senses there is no regressus ad infinitum when they use adzes and other instruments.” इह तु असंहतस्वभावस्य करणानुपादाने कर्तृत्वं नोपपद्यत इति करणं उपादेयम्, तदुपादानमपि विक्रियैवेति तत्कर्तृत्वे करणान्तरमुपादेयम्, तदुपादानेऽपि अन्यदिति प्रमातुः स्वात- न्त्र्ये अनवस्था अपरिहार्या स्यात् इति । न च क्रियैव आत्मानं कारयति, अनिर्वर्तितायाः स्वरूपाभावात् । अथ अन्यत् आत्मानं उपेत्य क्रियां कारयतीति चेत् । न । अन्यस्य स्वतःसिद्धत्वा- ¹ See para 108. ² Br. Sû., 2. 3. 33, 40.