उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

५-९ ] उत्तररामचरितं १११ सुमन्त्रः—( रथवेगमभिनीय । ) आयुष्मन्, एष ते बाग्विषयीभूतः स वीरः । चन्द्रकेतुः—( निस्सृष्टिमभिनीय । ) आर्य किमस्य नामधेयतारपात- मोहायकैः । सुमन्त्रः—लव इति । चन्द्रकेतुः—भो भो लव महाबाहो किमेभिस्तव सैनिकैः । एषोऽहमेहि मामेव तेजस्तेजसि शाम्यतु ॥ ७ ॥ सुमन्त्रः—कुमार पश्य पश्य । प्रिनिवर्तित एष धीरपोतः पृतनानिर्भयनादवद्योपहृतः । स्तनयित्नुरवादिभारलीना मवमर्दार्तिच दृप्तसिंहशावः ॥ ८ ॥ ( ततः प्रविशति धीरोद्धतपरिक्रमो लवः । ) लवः—साधु राजपुत्र साधु । सत्यमैक्ष्वाकः खल्वसि । तदहं परागत एवास्मि । ( नेपथ्ये महान्कलकलः । ) लवः—( सावष्टम्भं परावृत्य । ) आः कथमिदानीं भङ्गेऽपि प्रतिनि- कृत्य युद्धनिवारिणः पर्यवष्टम्भवन्ति मा चमूपतयः । धिग् जाल्मान् । अयं शैलाघातक्षुभितवडवावक्त्रहुतभु क्प्रचण्डक्रोधार्चिर्निचयरुचलत्वं भजतु मे । समन्तादुत्सर्पन्घेनतुमुलहेलोत्कलरुतः पयोराशेरोघः प्रलयपवनास्फालित इव ॥ ९ ॥ ( सवेगं परिक्रामति । ) चन्द्रकेतुः—भो भो कुमार । वागिति-सत्त्वेति सप्तापाय सन्दिष्ट इत्यर्थः । इतिकार आप्रा(प्तो?)पृक्त इति विद्वान्दौ ॥ पिनिवर्तित एष इति ॥ ८ ॥ पृतना सेना । स्तनयित्नुः मेघः । अवमर्दः मर्दनम् । शावः शिशुः ॥ ८ ॥ परागतः प्रतिनिरा- गत इति यावत् । 'अवष्टम्भो गर्वः' इति रत्नमाला । परितः स्थिरीभवन्तीति यावत् । मामुद्दिश्य । 'जाल्मोऽसमीक्ष्यकारी' इत्यमरः । अयं शैलाघात इति ॥ ९॥ आघातः आपतनम् । तेन क्षुभिता या वडवा, 'अश्वा वडवा'इत्य- १ 'भारवापकैः' व-घ. २ 'न्यदवउंत' व-प. ३ 'वल' व-घ. ४ 'सेना' क-द.