उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

७-२० ] उत्तररामचरितं १५७ तामेतां परिभावयन्त्यभिनयैर्विन्यस्तरूपां बुधाः शब्दब्रह्मविदः कवेः परिणतां प्राज्ञस्य वाणीमिमाम् ॥ २० ॥ ( इति निष्क्रान्ताः सर्वे । ) इति सम्मेलनं नाम सप्तमोऽङ्कः । इति महाकविश्रीभवभूतिविरचितं उत्तररामचरितं नाम नाटकं समाप्तम् । उत्तरार्धेन स्ववाणीप्रयोजनमाह-तामिति । बुधाः ज्ञातारः । 'ज्ञातुर्बुधाः' इत्यमरः । परिणतां प्रख्यातनां परिनिष्ठिताम् । विन्यस्तरूपां विशेषेण व्यथेतिलोकेष्वप्रचुरेनेति यावत् । न्यस्तानि...इति वत् ( ? ) वस्तुचमत्का- रानुगुण्येन निवेशितानिरूपाणि पात्राणि यस्याम् । अत एव एनां 'चित्रस्मिर्तिक- स्थापकावस्थिताथ' इति 'चित्रितशबला.' इत्यमरद्विकमार्गी । तां रामकथा रूपा- वाट्ताम्, प्रसिद्धा वा । इमां प्राज्ञस्य पदवाक्यप्रमाणपण्डित्येति । शब्दब्रह्म वेत्ति विदः । 'शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति' इति स्मरणात् । कवेः भवभूतिनाम्नो मम । वाणीं नाटकमयीं वाचम् । अभिनयैः देशेन पटनरटनप्रचारणामिनन्दनादिभिः । 'प्रचारणादौ भावात्दर्शनेऽभिनयो मतः' इत्यमरः । परि परितः । 'परि साकल्ये दोर्मेऽपि' इति केदारः। भावयन्तु एलादयन्तु । 'आदरे रटने च स्याद्भावना' इति जयः । अलमतिविस्तरेण ॥ इतिमहाराजपदनर्हणर्तुक्षजिराजगृह्यामात्येन मौनभार्गवकुलाङ्गारचन्द्र- दीप्तोरोराव्यजीपुत्रेण कौण्डिन्यगोत्रपरावरानिस्टुलवीस्तुभतिम्माम्बिवाळाम्बिके- हितेन काशीमहादेवतनुजेन शाण्डम्मरिपरमहंसचिदम्बरब्रह्मानुजेन नवरससुधा- निशासितुरचतुरधिकदशद्विप्रवन्धिपदरामापामन्द्याटतदीपददवर्णलिसमदम्पूना- सरमाटिकादलितनलकूबनधोरन्ध्रीपारीणेन गोतगायासहस्रचतुष्टयदिब्यदेवीना- टवृत्तिपिकल्पकेन दुर्जनातिनिन्द्येन सजनाभिनन्द्येन सुन्दरीकनटाजानिना कवयञ्च.सर्वेश्वरसरस्वतीनामत्रयमण्डितेन श्रीमत्तनयनीनिधीयवावरण एवार्थ- परिपूरिते उत्तररामचरितसञ्जीवनाट्यटिप्पणौ सप्तमोऽङ्कः सम्पूर्णः ॥ ॥ इति घनश्यामपण्डितविरचिते उत्तररामचरितसञ्जीवनख्याटिप्पने सप्तमोऽङ्कः॥ १ 'परिणतप्रज्ञस्य' क-घ-व १४३०