उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

७६ उत्तररामचरितं [ ३-४० विअ सिज्जन्तजीसहविअदिरथो घेत्तव्वसीलो अवसो णिअ मे हत्थो । अपसत्तुं- मिच्छामि । एष पुन चिरसङ्गावसौम्यशीतलेन आर्य्यपुत्रस्पर्शेन दीर्घदारुणमपि

• झटिति सन्ताप हरता वज्रलेपोपनिबद्ध इव स्तिर्य्यति सद्विपर्य्यस्तो वेपनशी- लोऽवश इव मे हस्त । रामः—मयि कुतः प्रलापाः । गृहीतो यः पूर्वं परिणयविधौ कङ्कणधरः सुधासूतेः पादैरमृतशिशिरैर्यः परिचितः । सीता—अज्जउत्त मो जेव्व दाणि सि तुमं । आर्य्यपुत्र स एवेदानी- मसि त्वम् । रामः—स एवायं तस्यास्तुहिननिकरोपम्यसुभगो मया लब्धः पाणिललितलवलीकन्दलनिभः ॥ ४० ॥ पमुहापयना वज्रलेपोपबद्ध इव स्तिचरस्वेदनिस्सहो विप्रलप्धवेविर अवस- मिक्षो मे हस्त. । आर्यपुत्रविषवे स्पर्शेन वज्रलेपेन उपनद्धः यद्व इव स्थित । वज्रलेपेति कवनमतिदार्घ्यसूचनाय । स्वेदः निस्सहः दुस्सह येन । स्सियदित्यत्र 'स्वध्या वछना' इति जलम् । बहुकालाविषावाप्तिप्र लब्धो वभितधासी चेविरः सास्थिरभावात् कम्पनशील इत्यर्थ । देसी- योऽय शब्द । अवंसजितः सम्मीष्टत । प्रेमवशादिति भाव । अचे त्युपसर्गो रक्षणया अवधानवाचक ॥ गृहीतो यः पूर्वमिति ॥ ४० ॥ धरतीति धर कङ्कणस्य धरः । सुधाना सूतिर्यस्मात् । चन्द्रस्य पादैः किरणै अमृतं जलम् । तद्वत् शिशिरैः शीते । 'शैत्यं हि यत्स्या प्रकृ- तिर्जलस्य' इति ईश्वरकृष्णमिश्र. । 'पय कीलालममृतम्' इति । 'अमृत जलं' इति च अमरनन्दिनी । परिचितः कृतपरिचय इत्यर्थ । एतेन पाणिम्सजीवन इति व्यज्यते । आर्यपुत्र स एवेदानीमसि त्वम् । तदि- तरेति-तस्या भीताया, इतर स्पर्शकारणात्पाणेरन्य । तस्य हस्तस्य । औपम्येन दृष्टान्तेन सुभगः मनोहर । 'स्यादौपम्य तु दृष्टान्त' इति शाश्वतः । 'अनौपम्या रम्याम्' इति भगवत्पादाः । अत्र तस्या इति कथने उभयन चारिताय्यत् पुनस्तदितरेति कथन कवेरचातुर्य्यरूढ प्रमाद । 'कन्दलः कन्दगोल' इति कषिल । तस्याः पाणिः मया लब्ध. अथेति १ 'त्सियन्मेदनि सह' टी. २ 'चिर सेच्हाससी' क-प-च. ३ 'तदि- तरकरीपम्य' न-टी.