वायु पुराण

२१६ श्रीमद्द्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ०६१ श्लो० १५०-१७५] ( प्रजापतिवंशानुकीर्तनम् )

अस्मिन्मन्वन्तरे पूर्वं त्रैलोक्यस्येश्वरास्तु ये। सप्तर्षयश्च देवास्ते पितरो मनवस्तथा ॥ मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधकास्तथा ॥ १५० क्षीणाधिकाराः संवृत्ता बुद्ध्वा पर्यायमात्मनः। महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे गतिम् ॥ १५१ ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणा देवतास्तु ताः। संपूर्णे स्थितिकाले तु तिष्ठन्त्येकं कृतं युगम् ॥ १५२ उत्पद्यन्ते भविष्याश्च यावन्मन्वन्तरेश्वराः। देवताः पितरश्चैव ऋषयो मनुरेव च ॥ १५३ मन्वन्तरे तु संपूर्णे यद्यन्यद्वै कलौ युगे। संपद्यते कृतं तेषु कलिशिष्टेषु वै तदा ॥ १५४ यथा कृतस्य संतानः कलिपूर्वः स्मृतो बुधैः। तथा मन्वन्तरान्तेषु आदिर्मन्वन्तरस्य च ॥ १५५ क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः। मुखे कृतयुगस्याथ तेषां शिष्टास्तु ये तदा ॥ १५६ सप्तर्षयो मनुश्चैव कालावेक्षास्तु ये स्थिताः। मन्वन्तरं प्रतीक्षन्ते क्षीयन्ते तपसि स्थिताः ॥ १५७ मन्वन्तरव्यवस्थार्थं संतत्यर्थं च सर्वशः। पूर्ववत्संप्रवर्तन्ते प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने ॥ १५८ द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वोषधीषु च। प्रजासु च निकेतासु संस्थितासु क्वचित्क्वचित् ॥ १५९ वार्तायां तु प्रवृत्तायां सद्धर्म ऋषिभाविते। निरानन्दे गते लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ १६० अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते। पूर्वमन्वन्तरे शिष्टे ये भवन्तीह धार्मिकाः ॥ सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः ॥ १६१ प्रजार्थं तपसां तेषां तपः परमदुष्करम्। उत्पद्यन्तीह सर्वेषां निधनेष्विह सर्वशः ॥ १६२ देवासुराः पितृगणा मुनयो मनवस्तथा। सर्पा भूताः पिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः ॥ १६३ ततस्तेषां तु ये शिष्टाः शिष्टाचारात्प्रचक्षते। सप्तर्षयो मनुश्चैव आदौ मन्वन्तरस्य ह ॥ प्रारभन्ते च कर्माणि मनुष्या दैवतैः सह ॥ १६४ मन्वन्तरादौ प्रागेव त्रेतायुगमुखे ततः। पूर्वं देवास्ततस्ते वै स्थिते धर्मे तु सर्वशः ॥ १६५ ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वाऽनृण्यं तु वै ततः। पितॄणां प्रजया चैव देवानामिज्यया तथा ॥ १६६ शतं वर्षसहस्राणि धर्मे वर्णात्मके स्थिताः। त्रयीं वार्त्तां दण्डनीतिं धर्मान्वर्णाश्रमांस्तथा ॥ स्थापयित्वाऽऽश्रमांश्चैव स्वर्गाय दधिरे मतीः ॥ १६७ पूर्वं देवेषु तेष्वेव स्वर्गाय प्रमुखेषु च। पूर्वं देवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः ॥ १६८ मन्वन्तरे परावृत्ते स्थानान्युत्सृज्य सर्वशः। मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम् ॥ १६९ विनिवृत्तविकारास्ते मानसीं सिद्धिमास्थिताः। अवेक्ष्यमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवम् ॥ १७० ततस्तेषु व्यतीतेषु सर्वेष्वेतेषु सर्वदा। शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः ॥ उपस्थिता इहैवान्ये देवा ये स्वर्गवासिनः ॥ १७१ ततस्ते तपसा युक्ता स्थानान्यापूरयन्ति वै। सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन च समन्विताः ॥ १७२ सप्तर्षीणां मनोश्चैव देवानां पितृभिः सह। निधनानीह सर्वेषामादिना च भविष्यताम् ॥ १७३ तेषामत्यन्तविच्छेद इह मन्वन्तरक्षयात्। एवं पूर्वानुपूर्वेण स्थितिरैषोऽनवस्थिता ॥ मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १७४ एवं मन्वन्तराणां तु प्रतिसंधानलक्षणम्। अतीतानागतानां तु प्रोक्तं स्वायंभुवेन तु ॥ १७५