वायु पुराण

२४४ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ० ६६-६७श्लो० १४४-१५२-१-६] (कश्यपीयप्रजासर्गः)

तस्मात्सुमनसो भेदाजायन्ते तेजसश्च ह । मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः ॥ सर्गादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीह प्रशंसया ॥ १४४ प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः । जायन्ते मोहयन्तोऽन्यानीश्वरा योगमायया ॥ ऐश्वर्येण चरन्तस्ते मोहयन्ति ह्यनीश्वराः । तस्माद्दोपमचारेषु युक्तायुक्तं न विद्यते ॥ १४५ भूतापवादिनो दृष्टा मध्यस्था भूतभाविनः । भूतापनादिनः शाक्तास्त्रयो वेदाः प्रवादिनाम् ॥ १४६ * परीक्ष्य यो न गृह्णाति गृह्णाति न विपर्ययात् । दृढपूर्वश्रुतत्वाच्च प्रवादाच्चैव लौकिकात् ॥ चतुर्भिः कारणैरेभिर्यथातत्त्वं न विन्दति ॥ १४७ पूर्वमर्थान्तरे न्यस्ताः कालान्तरगता अपि । तेनान्यत्सन्तमप्यर्थं द्वेषात्तु प्रतिपद्यते (?) ॥ १४८ दशानां द्रव्यभूतो यो गुणभूतस्तु तेषु यः । कर्मणां महतां कर्ता अभिजात्या च यो महान् ॥ भूतज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्यते ॥ १४९ अशक्तरुष्टो जानाति देवताः प्रविभागशः । इमौ चोदाहरन्त्यत्र श्लोकौ योगेश्वरं प्रति ॥ १५० आत्मनः प्रतिरूपाणि परेषां च सहस्रशः । कुर्याद्योगबलं प्राप्य तैश्च सर्वैः सहाऽचरेत् ॥ १५१ प्राप्नुयाद्विषयांश्चैव तथैवोग्रतपश्चरन् । संहरेच्च पुनः सर्वान्सूर्यतेजो गुणानिव ॥ १५२ इति महापुराणे वायुप्रोक्ते गुणनैरन्तर्ये कश्यपीयप्रजासर्गो नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥

आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः-५९७७

अथ सप्तषष्टितमोऽध्यायः ।

कश्यपीयप्रजासर्गः ।

ऋषय उवाच-- एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नैमिषेयास्तपस्विनः । पप्रच्छुर्ऋषयः श्रेष्ठं वचनस्य यथाक्रमम् ॥ १ सप्तास्विह कथं देवा जाता मन्वन्तरेष्विह । इन्द्रविष्णुप्रधानास्ते आदित्यास्तु महौजसः ॥ एतत्प्रब्रूहि नः सर्वं विस्ताराद्रोमहर्षण ॥ २ एवमुक्तस्तदा सूतो विनयी ब्रह्मवादिभिः । उवाच वदतां श्रेष्ठो यथा पृष्टो महर्षिभिः ॥ ३

सूत उवाच-- ब्रह्मणो वै मुखात्सृष्टा यथा देवाः प्रजेप्सया । सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह ॥ ४ दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् । आकृतः प्रथमस्तेषां ततस्त्वाकूतिरेव च ॥ ५ विचित्तिश्च सुविचित्तिश्च आकृतिः कूर्तिरेव च । अधीष्टस्तु ततो ज्ञेयः अधीतिश्चैव तत्त्वतः ॥ विज्ञातिश्चैव विज्ञातो मनवो ये च द्वादश ॥ ६

---

* इदमर्धं नास्ति क. पुस्तके ।