वायु पुराण

२६४ श्रीमद्द्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ०६९श्लो०२८१-३०७] ( कश्यपीयप्रजासर्गः )

उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्यजीवमेव च । गृहाणि यानि भग्नानि शून्यान्यल्पजनानि च ॥ २८१
विध्वस्तानि च यानि स्युरनाचारोषितानि च । असंस्पृष्टोपलिप्तानि संस्कारैर्वर्जितानि च ॥ २८२
राजमार्गोपरथ्याश्च निष्कुटाश्चत्वराणि च । द्वाराण्यट्टालकाश्चैव निर्मान्संक्रमांस्तथा ॥ २८३
पथो नद्योऽथ तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । पिशाचा विनिविष्टा वै स्थानेष्वेतेषु सर्वशः ॥ २८४
अधार्मिका जनास्ते वै आजीवा विहिताः सुरैः । वर्णाश्रमाः संकरिकाः कारुशिल्पिजनास्तथा ॥
अमृतोपमसत्त्वानां चौरविश्वासघातिनाम् । एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः ॥ २८६
आरभन्ते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः ॥ २८७
मधुमांसादनैर्दद्या तिलचूर्णसुरासवैः । धूपैर्हारिद्रकुशरैस्तैलभद्रगुडौदनैः ॥
कृष्णानि चैव वासांसि धूपाः सुमनसस्तथा । एवं युक्ताः सुबलयस्तेषां वै पर्वसंधिषु ॥ २८८
पिशाचानामनुज्ञाय ब्रह्मा सोऽधिपतिर्ददौ ॥ २८९
सर्वभूतपिशाचानां गिरिशं शूलपाणिनम् । दंष्ट्रा त्वजनयत्पुत्रान्व्याघ्रान्सिंहांश्च भामिनी ॥
द्विपिनश्च सुतास्तस्य व्यालेयाश्चाऽऽमिषाशिनः । क्रुषायाश्चापि कार्त्स्न्येन प्रजासर्गं निबोधत ॥ २९०
तस्य दुहितरः पञ्च तासां नामानि मे शृणु ॥ २९१
मीना माता तथा वृत्ता परिवृत्ता तथैव च । अनुवृत्ता तु विज्ञेया तासां वै शृणुत प्रजाः ॥ २९२
सहस्रदन्ता मकराः पाठीनास्तिमिरोहिताः । इत्येवमादिर्हि गणो मैनो विस्तीर्ण उच्यते ॥ २९३
ग्राहाश्चतुर्विधा ज्ञेया तथाऽनुज्येष्ठका अपि । निष्कांश्च शिशुमारांश्च मीना व्यजनयत्प्रजाः ॥ २९४
वृत्ता कूर्मविकारणि नैकानि जलचारिणाम् । तथा शङ्खविकाराणि जनयामास नैकशः ॥ २९५
गण्डूकानां विकाराणि अनुवृत्ता व्यजायत । ऐणेयानां विकाराणि शम्बूकानां तथैव च ॥ २९६
तथा शुक्तिविकाराणि वराटककृतानि च । तथा शङ्खविकाराणि परिवृत्ता व्यजायत ॥ २९७
कालकूटविकाराणि जलौकाविहितानि च । इत्येष हि ऋषेर्वंशः पञ्च शाखाः प्रकीर्तिताः ॥ २९८
तिर्यग्धेतुक्रमाद्याहुर्बहुलं (?) वंशविस्तरम् । संस्वेदजार्तवकाराणि यथा येभ्यो भवन्ति ह ॥ २९८
स्वस्तिकिकशरीरेभ्यो जायन्त्युत्पादका द्विजाः । मनुष्याः स्वेदमलजा उशना नाम जन्तवः ॥ २९९
[ * तथा शिरसि चैले च यूकाः संस्वेदजाः स्मृताः । चन्द्रादित्याभितप्तायां पृथिव्यां संभवन्ति ये ॥
तृणमेवप्रसिक्तायाः स्मृताः संस्वेदजन्तवः । ] नानापिपीलिकगणाः कीटका बद्धपादकाः ॥ ३०१
शङ्खोपलविकाराणि कीलकाचारकाणि च । इत्येवमादिबहुलाः स्वेदजाः पार्थिवाः गणाः ॥ ३०२
तथा घर्मादितप्ताभ्यस्त्वद्द्भ्यो वृष्टिभ्य एव च । नैका मृगशरीरेभ्यो जायन्ते जन्तवस्त्विमे ॥ ३०३
मीनकाः पिप्पला दंशास्तथा तित्तिरपुत्रिकाः । नीलाचित्राश्च जायन्ते शलका बहुविस्तराः ॥ ३०४
जलजः स्वेदजाश्चैव जायन्ते जन्तवस्त्विमे । काशतयञ्ज (ज) काः कीटानलदा बहुपादकाः ॥ ३०५
सिंहला रोमलाश्र्चैव पिच्छलाः परिकीर्तिताः । इत्येवमादिर्हि गणो जलजः स्वेदजः स्मृतः ॥ ३०६
सर्षिभ्यो माषमुद्गानां जायन्ते क्रमशस्तथा । बिल्वजम्ब्वाम्रपूगेभ्यः फलेभ्यश्चैव जन्तवः ॥ ३०७

---

* धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थः क. ग. पुस्तकयोर्नास्ति ।