वायु पुराण

[अ० ७५ श्लो १९-४५] वायुपुराणम्। २८१

( श्राद्धकल्पः )
अपसव्यं पितृभ्यश्च दद्यादनमनुत्तमम्। तानुच्चार्याथ सर्वेषां वस्त्रार्थे सूत्रमेव च ॥ १९
खण्डनं पेषणं चैव तथैवोल्लेखनं तथा। सकृदेव हि देवानां पितॄणां त्रिभिरुच्यते ॥ २०
एकं पवित्रं हस्तेन पितॄन्सर्वान्सकृत्सकृत्। चैलमन्त्रेण पिण्डेभ्यो दत्त्वा दर्शनजं हितम् ॥ २१
सदा सर्पिस्तिलैर्युक्तांस्त्रीन्पिण्डान्निर्वपेद्भुवि। जानुं कृत्वा तथा सव्यं भूमौ पितृपरायणः ॥ २२
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान्। आहूय च पितॄन्मात्रांन्पितृतीर्थेन यत्नतः ॥
पिण्डान्‍परिक्षिपेत्सम्यगपसव्यमतन्द्रितः ॥ २३
अन्नेनाद्भिश्श्व पुष्पैश्च भक्ष्यैश्चैव पृथग्विधैः। पृथङ्मातामहानां तु केचिदिच्छन्ति मानवाः ॥ २४
त्रीन्पिण्डानानुपूर्व्येण साङ्गुष्ठान्‍पुष्टिवर्धनान्। जान्वन्तराभ्यां यत्नेन पिण्डान्दद्याद्यथाक्रमम् ॥ २५
सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां धर्मे मन्त्रे च पर्ययः। नमो व पितरः शुष्मै सदा ह्येवमतन्द्रितः ॥ २६
दाक्षिणस्यां तु पाणिभ्यां प्रथमं पिण्डमुत्सृजेत्। नमो व पितरः सौम्याः पठन्नित्यमतन्द्रितः ॥ २७
सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां धर्मे सर्वमतन्द्रितः। उलूखलस्य लेखायामुदपात्राच्च सेवनम् ॥ २८
क्षौमसूत्रं नवं दद्याच्छोणं कार्पासिकं तया। पत्रोर्णं पितृसूत्रं च कौशेयं परिवर्जयेत् ॥ २९
वर्जयेत्तद्दशां यज्ञे यदप्यहतवस्त्रजाम्। न प्रीणन्ति तथैतानि दातुरप्यायतो भवेत् ॥ ३०
श्रेष्ठमाहुस्त्रिककुदमञ्जनं नित्यमेव च। कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च यत्तैलं परिरक्षितम् ॥ ३१
चन्दनागुरुणी चोभे तमालोशीरभ्रकम्। धूपं च गुग्गुलं श्रेष्ठं तुरुष्कं धूपमेव च ॥ ३२
शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तर्था पद्मोत्पलानि च। गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः ॥ ३३
जपासुमनसो भण्डीरूपकामकुरण्डकाः। पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्माणि नित्यशः ॥ ३४
यानि गन्धादपेतानि उग्रगन्धानि यानि च। वर्जनीयानि पुष्पाणि भूतिमान्विच्छता तदा ॥ ३५
द्विजातयस्तथाऽन्विष्टा नियताः स्युरुदङ्मुखाः। पूजयेद्यजमानस्तु विधिवद्दक्षिणामुखः ॥ ३६
तेषामभिमुखो दद्याद्दर्भान्पिण्डांश्च यत्नतः। अनेन विधिना साक्षादर्चयेत्स्वान्‍पितामहान् ॥ ३७
हरिता वै सापिञ्जूल्यः पुष्पस्निग्धाः समाहिताः। रत्नमात्रप्रदानेन पितृतीर्थेन संस्थिताः ॥ ३८
उपमूले तथा नीलाः प्रस्तराद्यकुलोद्यमाः। तथा श्यामाकनीवारा दुर्वा॑राः समुदाहृताः ॥ ३९
पूर्वं कीर्तितवान्श्रेष्ठो बभूवाथ प्रजापतिः। तस्य बाला निपतिता भूमौ चाऽऽकाशमार्गतः ४०
तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्माणि पूजिताः। पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ ४१
प्रजापुष्टियुतिः कीर्तिः प्रज्ञाकान्तिसमन्विता। भवन्ति रुचिरा नित्यं विपाप्मानोऽघवार्जिताः ॥ ४२
सकृद्देवाऽऽस्तरेद्दर्भान्पिण्डार्थं दक्षिणामुखः। प्राग्दक्षिणाग्रनियतो विधिं चाप्यनुवक्ष्यति ॥ ४३
न दीनो वाऽपि वा क्रुद्धो न चैवान्यमना नरः। एकाग्रमाधाय मनः श्राद्धं कुर्यात्सदा बुधः ॥ ४४
निहन्मि सर्वं यदमेध्यवद्वेवेद्धताश्च सर्वेऽसुरदानवा मया ॥
रक्षांसि यक्षाश्च पिशाचसंघा हता मया यातुधानाश्च सर्वे ॥ ४५ ॥

३६