वायु पुराण

[अ० ११० श्लो० २-२०] वायुपुराणम्। ४४३

( गयामाहात्म्यम् ) उद्यतश्चेद्गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः। विधाय कार्पटीवेषं कृत्वा ग्रामप्रदक्षिणम् ॥ २ ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनम्। ततः प्रतिदिनं गच्छेदप्रतिग्रहविवर्जितः ॥ ३ प्रतिग्रहादुपवृत्तः संतुष्टो नियतः शुचिः। अहंकारविमुक्तो यः स तीर्थफलमश्नुते ⊙ ॥ ४ यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चापि सुसंयतम्। विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते ॥ ५ ततो गयाप्रवेशे च पूर्वतोऽस्ति महानदी। तत्र तोये समुत्पाद्य स्नात्तव्यं निर्मले जले ॥ ६ देवाद्दींस्तर्पयित्वाऽथ श्राद्धं कृत्वा यथाविधि। * स्वेवेदशाखागदितमध्यर्वाहनवर्जितम् ॥ ७ अपरेऽह्नि शुचिर्भूत्वा गच्छेद्धि प्रेतपर्वते। ब्रह्मकुण्डे ततः स्नात्वा देवाद्दींस्तर्पयेत्सुधीः॥ ८ कुर्याच्छ्राद्धं सपिण्डानां प्रयतः प्रेतपर्वते। प्राचीनावीतिना भाव्यं दक्षिणाभिमुखः सुधीः॥ ९ कव्यवाहोऽनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा। अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः ॥ १० आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षितास्विह। मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः ॥ ११ तेषां पिण्डप्रदानार्थमागतोऽस्मि गयामिमाम्। ते सर्वे तृप्तिमायान्तु श्राद्धेनानेन शाश्वतीम् ॥ १२ आचम्योक्त्वा च पश्चाङ्गं प्राणायामं प्रयत्नतः। पुनरावृत्तिरहितब्रह्मलोकाप्तिहेतवे ॥ १३ एवं च विधिवच्छ्राद्धं कृत्वा पूर्वं यथाक्रमम्। पितॄनावाह्य चाभ्यर्च्य मन्त्रैः पिण्डप्रदो भवेत् ॥ १४ तीर्थे प्रेतशिलादौ च चरुणा सक्तुतेन वा। प्रक्षाल्य पूर्वं तत्स्थानं पञ्चगव्यैः पृथक्पृथक् ॥ १५ तैर्मन्त्रैश्च संपूज्य पञ्चगव्यैश्च देवताम् ॥ १६ यावत्तिला मनुष्यैश्च गृहीताः पितृकर्मसु। गच्छन्ति तावदसुराः सिंहत्रस्ता यथा मृगाः ॥ १७ अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां च भूतेऽहनि। मातुः श्राद्धं पृथक्कुर्यादन्यत्र + पतिना सह ॥ वृद्धिश्राद्धं तु मात्रावि गयायां पितृपूर्वकम्। पाद्यपूर्वं समारभ्य दक्षिणाग्रकुशैः क्रमात् ॥ १८ पित्रादीनां समास्तीर्थ शेषं गृहोक्तमाचरेत् ॥ १९ दद्युः श्राद्धं सपिण्डानां तेषां दक्षिणभाममः। कुशानास्तीर्य विधिना सकृद्दत्वा तिलोदकम् ॥ गृहीत्वाऽञ्जलिना तेभ्यः पितृतीर्थेन यत्नतः। सकुना मुष्टिमात्रेण दद्यादक्षय्यपिण्डकम् ॥ × २० संबन्धिनस्तिलाद्भिश्च कुशेश्वाहयेत्ततः ॥

---

⊙ इत उत्तरमधिकाः श्लोका मुद्रितपुस्तकटिप्पण्यामुप लभ्यन्ते ते च यथा-
* नास्त्यर्धमिदं ख पुस्तके। + आर्षश्चायं प्रयोगः। × क पुस्तकटिप्पण्यामतेऽधिकाः श्लोका एतदग्रे दृश्यन्ते ते च यथा-पायसेनापि चरुणा सक्तुना पिष्टकेन च। गुडेन तण्डुलाद्यैर्वा पिण्डदानं विधीयते ॥ १
मुष्टिमात्रप्रमाणेन चाऽऽद्रामलकमात्रतः। शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दद्याद्गयाशिरो ॥ २
उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम्। माता पिता च भार्या च भगिनी दुहितु पतिः॥ ३
पितृष्वसा मातृष्वसा सप्त गोत्राः प्रकीर्तिताः। विंशतिर्विंशतिः पित्रोर्हेन्द्राः षोडश क्रमात् ॥ ४
एकादश द्वादशाथ कुलान्येकोत्तरं शतम्। पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ ५
माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही। मातामहस्तत्पिता च प्रमातामहकादयः ॥
तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम् ॥ इति। ६
इत उत्तरमेतदर्थं ख पुस्तके। तद्यथा--तिलाज्यमधुदध्यादि पिण्डद्रव्येषु योजयेत्।