वायु पुराण

८२ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्— [अ०२७श्लो०२३-४५] ( महादेवतनूवर्णनम् )

तस्मान्मूत्रं पुरीषं च नाप्सु कुर्वीत सर्वदा । न स्नाये(या)दप्सु नग्नश्च न निष्ठीवेत्कदाचन ॥ २३ मैथुनं नैव सेवेत शिरःस्नानं च वर्जयेत् । न पीतः परिचक्षीत वहन् संस्थितोऽपि वा ॥ २४ मेध्यामेध्यशरीरत्वान्नैव दुष्यन्त्यपः काचित् । विवर्णरसगन्धाश्च अल्पाश्च परिवर्जयेत् ॥ २५ अपां योनिः समुद्रश्च तस्मात्तं कामयन्ति ताः । मेध्याश्चैवामृताश्चैव भवन्ति प्राप्य सागरम् ॥ २६ तस्मादपो न रुन्धीत समुद्रं कामयन्ति ताः । न हिनस्ति भवो देवः सदैव योऽप्सु वर्तते ॥ २७ ततोऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं कृष्णलोहितम् । शर्वस्त्वमिति यन्नाम तृतीयं समुदाहृतम् ॥ २८ तस्य भूमिस्तृतीया तु तनुर्नाम्ना भवितव्यम् ॥ इत्युक्ते यत्स्थिरं तस्य शरिरस्यास्थिसंज्ञितम् । तद्विवेश ततो भूमिस्तस्माद्भूः शर्व उच्यते ॥ २९ तस्मात्कुर्वीत नो विद्वान्पुरीषं मूत्रमेव वा । न च्छायायां न सोपाने स्वच्छायां नापि मेहयेत् ॥ ३० शिरः प्रावृत्य कुर्वीत अन्तर्धाय तृणैर्महीम् । य एवं वर्तते भूमौ तं शर्वो न हिनस्ति वै ॥ ३१ ततोऽब्रवीन्पुनर्ब्रह्मा तं देवं नलिलोहितम् । ईशान इति यत्प्रोक्तं चतुर्थं नाम ते मया ॥ ३२ चतुर्थस्य चतुर्थी स्याद्वायुर्नाम्ना तनुस्तव । इत्युक्ते यच्छरीरस्थं पञ्चधा प्राणसंज्ञितम् ॥ ३३ विवेश तं तदा वायुमीशानो वायुरुच्यते । तस्मादेनं परिविदेदायतं वायुमीश्वरम् ॥ एवं युक्तमथेशानो नैव देवो हिनस्ति तम् ॥ ३४ ततोऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं धूम्रलोहितम् । यत्ते पशुपतित्युक्तं मया नामेह पञ्चमम् ॥ पञ्चमी पञ्चमस्यैषा तनुर्नाम्नाऽग्निरस्तु ते ॥ ३५ इत्युक्ते यच्छरीरस्थं तेजस्तस्योष्णसंज्ञितम् । विवेश तत्तदा ह्यग्निस्तस्मात्पशुपतिः पतिः ॥ ३६ चन्द्रमास्तु स्मृतः सोमः तस्याऽष्टमा ह्योषधीगणः । एवं यो वर्तते विद्वान्सदा पर्वणि पर्वणि ॥ न हन्ति तं महादेव एवं वन्देत तं प्रभुम् ॥ ३७ गोपायति दिवाऽऽदित्यः प्रजा नक्तं तु चन्द्रमाः । एकरात्रे समेयातां सूर्याचन्द्रमसावुभौ ॥ अमावास्यान्निशायां तु तस्यां युक्तः सदा वसेत् ॥ ३८ तत्राऽऽविष्टं सर्वमिदं तनुभिर्नामभिः सह । एकाकी यश्चरत्येष सूर्योऽसौ चन्द्र उच्यते ॥ ३९ सूर्यस्य यत्प्रकाशेन वीक्ष्यन्ते चक्षुषा प्रजाः । शुक्लात्मा संस्थितो रुद्रः पिबत्यम्भो गभास्तिभिः ॥ ४० अद्यते पीयते चैवाप्यन्नपानपात्मकानि या । तनूरात्मभवा सा वै देहेष्वेवोपचीयते ॥ ४१ यया धत्ते प्रजाः सर्वाः स्थिरीभूतेन चेतसा । पार्थिवी सा तनुस्तस्य शर्वी धारयति प्रजाः ॥ ४२ यावत्स्थिता शरीरेषु भूतानां प्राणवृत्तिभिः । वायुवात्मिका तु ऐशानी सा प्राणाः प्राणिना सह ॥ ४३ पीताशितानि पचति भूतानां जठरेषु या । ततः पशुपती तस्य पाचिका शक्तिरुच्यते ॥ ४४ यानीह सुषिराणि स्युर्देहेष्वन्तर्गतानि वै । वायोः संचरणार्थाय सा भीमा चोच्यते तनु ॥ ४५