वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Vedantasara by Sadananda Yogindra
सदानन्द योगीन्द्र द्वारा
स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (उद्गम)
पृष्ठ 54, कुल 145 में से
संदर्भ में पढ़ें( ५४ ) वेदान्तसार । तीय अर्द्धको छोड़कर और चार भूतके द्वितीयार्द्ध भागके सहित मिलानेको पंचीकरण कहते हैं । इस विषयके प्रमाण स्वरूप अन्यान्य ग्रन्थोंमेंभी लिखा है—“पञ्चभूतके प्रत्येकके समान दो भाग करै फिर उसी पञ्चभूतके प्रत्येक प्रथम भाग के चार भाग करै द्वितीय पञ्चभूतके प्रत्येक प्रथम अंशमें प्र- त्येक चार भागके मिलानेको पञ्चीकरण कहतेहैं” ॥ ५२ ॥ अस्याप्रामाण्यं नाशङ्कनीयं त्रिवृत्करणश्रु तेः पंचीकरणस्याप्युपलक्षणार्थत्वात् । पंचानां पंचात्मकत्वे समानेऽपि “तेषु च वैशिष्ट्यात्तु तद्वादस्तद्वादः” इति न्यायेन आकाशादिव्यपदेशः संभवति ॥ ५३ ॥ (सं०टी०) पंचीकरणस्य त्रिवृत्करणप्रतिपादकश्रुत्यं- तरविरोधमाशंक्य परिहरति । अस्याप्रामाण्यमिति। भूत- त्रयसृष्टिश्रुतौ सृष्टिपरिपूर्णार्थमन्यत्र श्रुतमपि भूतद्वयमाश्रित्य भूतपंचकाभिप्रायेण भूतत्रयसृष्टिप्रतिपादनादविरोध इत्यर्थः । आकाशादीनां पंचभूतानां चतुर्धा विभक्तानामन्योन्यं प्रत्येका- नुप्रवेशेन पंचीकृतानां पंचात्मकत्वाविशेषादाकाशादिव्यपदे- शो न स्यादित्याशंक्य परिहरति । पंचानामिति । आकाशा- दीनां पंचानां पंचात्मकत्वे समानेपि तेषु पंचभूतेषु तत्तद्वि- शेषानुप्रवेशात्तन्नामभिर्व्यवहारः संभवतीत्यर्थः ॥ ५३ ॥ (भा०टी०) कहेहुए पञ्चीकरणके प्रमाणविषयकी शङ्का नहीं करनी क्योंकि त्रिवृत्करणकी श्रुतिसे पञ्चीकरण-