भारतकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 167, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 167

( १४२ ) स्योदयः प्रादुर्भावो यस्य स नरेश्वरो राजा मुदाऽऽनन्दप्रवाहेण क्वचिन्न भाति स्म हर्षस्येयत्तां न प्राप्नोति स्म। राजनि तस्मिन् हर्षातिरेको जात इति भावः। अत्रोत्प्रेक्षारूपकयोः संसृष्टिः। भाषा त्रिभुवन की राज्यश्री से सप्रेम अवलोकित होने के समान तथा चन्द्रकिरणों को जलरूप में परिवर्तित कर उस जल से स्नान किये हुए के समान, शीघ्र ही जिसकी इच्छा लता में पुत्र रूप फल का उद्गम होने वाला है, ऐसा वह राजा हर्ष से फूले नही समाता था। अथ युग्मेन नृपवल्लभायाः सूतिकागृहप्रवेशं वर्णयति कविः— भिषग्भिरापादितसर्वभेषजं वितीर्णरक्षाविधिमण्डलाक्षतम्। विशारदाभिः प्रसवोचिते विधौ निरन्तरं गोत्रवधूभिरञ्चितम् ॥८०॥ विवेश सुभ्रूश्च सूतिकागृहं प्रधानदैवज्ञनिवेदिते दिने। समुल्लसद्भिः शकुनैः सहस्रशः समर्पयन्ती नृपतेर्महोत्सवम् ॥८१॥ अन्वयः अथ सुभ्रूः प्रधानदैवज्ञनिवेदिते दिने भिषग्भिः आपादितसर्वभेषजं वितीर्णरक्षाविधिमण्डलाक्षतं प्रसवोचिते विधौ विशारदाभिः गोत्रवधूभिः निरन्तरम् अञ्चितं सूतिकागृहं समुल्लसद्भिः सहस्रशः शकुनैः नृपतेः महोत्सवं समर्पयन्ती विवेश। व्याख्या अथानन्तरं सुष्ठु भ्रुवौ यस्याः सा सुभ्रू राजमहिषी प्रधानेः श्रेष्ठैर्दैवज्ञैर्मौहूर्त्तिकैः 'सांवत्सरो ज्योतिर्विदो दैवज्ञगणकावपि। स्युर्मौहूर्त्तिकमौहूर्तज्ञानिकातार्तिका अपि' इत्यमरः। निवेदिते कथिते दिने शुभदिवसे भिषग्भिर्वैद्यैरापादितानि सम्पादितानि सर्वाणि समग्राणि भेषजान्यौषधिरूपाणि यस्मिंस्तत्, वितीर्णानि दत्तानि रक्षाविषये नवजातबालरक्षार्थं मण्डलानि यन्त्रविशेषव्यवस्था अभिमन्त्रित मन्त्राक्षताश्च यस्मिंस्तत्, प्रसवस्य जननकर्मण उचिते सुखप्रसवकारिणि समुचिते विधायनुष्ठाने विशारदाभिस्तत्कार्यकुशलाभिः गोत्रवधूभिः कुलाङ्गनाभिर्निरन्तरं सततमञ्चितं पूजितं सूतिकागृहमरिष्टं 'अरिष्टं सूतिकागृहम्' इत्यमरः। समुल्ल-